ZBRODNIA i KARAvaggio – malarz awanturnik

 CARAVAGGIO. 1571 – 1610

” Marność nad marnościami i wszystko marność”

800px-Michelangelo_Caravaggio_062
Caravaggio – „chłopak z koszem owoców”

Pewien młody malarz,  w którym „ciska się niespokojny duch” właśnie ostatnimi pociągnięciami pędzla kończy płótno (obraz), po którym nie poznasz, czy to ‚odbitka’ czy ‚obrazek’, tak realistycznie przedstawił on wszystkie szczegóły: owoce, gnijące liście i kosz trzymany przez urodziwego chłopaka (być może samego malarza). Jego wyzywające spojrzenie  goni za uciechami życia – zdradza pewne znużenie hulaszczym trybem życia (dziś powiedzielibyśmy, że właśnie zakończył dwudniowy ‚clubbing’) – To Dionizos!  Za chwilę młody chłopak odłoży pędzel i wyjrzy za okno, w którym rozciąga się pejzaż spękanej ziemi w promieniach  umbryjskiego słońca . Właśnie kończy się wiek XVI i zaczyna wiek XVII, to Włochy, gdzieś (może na obrzeżach Rzymu) w nadmorskiej wiosce … Do uszu chłopaka dobiega jednostajny i nieprzerwany szum morskich fal…które swym dźwiękiem mówią mu do ucha: „gdy umrzesz, my nadal będziemy odliczać czas w tym samym obojętnym rytmie.  Wszystko przemija, przeminiesz i ty.” W oczach chłopaka pojawia się smutek – przeczuwa kruchość młodości i nagłą bliskość śmierci…


tu muzyka z filmu Caravaggio – „I love you more than my eyes” – Simon F. Turner*:

http://freemp3now.net/catalog/Simon%20Fisher%20Turner%20-%20Caravaggio.%20I%20Love%20You%20More%20Than%20My%20Eyes

*(trzy pierwsze utwory – pliki)


Życie i śmierć

Czas życia Caravaggia – to bardzo gwałtowny i niespokojny (wojen religijnych – czas kontrreformacji) okres w dziejach Europy. Na jego płótnach goszczą podobne sceny – są to głównie sceny biblijne, z życia i śmierci Jezusa oraz jego uczniów…(malował też wątki z mitologii) Płótna te cechuje szczególna dramaturgia – wzmocniona przez uchwycenie postaci w gwałtownym stanie emocjonalnym („Wieczerza w Emaus”, „Złożenie do Grobu”) i zastosowanie tzw .maniery tenebrosy – bardzo silnego oświetlania postaci, przy zaciemnionym tle…co w połączeniu z realizmem przedstawianych postaci dawało wrażenie teatralności, a więc doniosłości wydarzenia, potęgując jego oddziaływanie na widza poprzez kontrast (światłocień). Caravaggio łamał konwencje. W renesansie postaci idealizowano, on zaś nie wahał się przedstawiać uczniów Jezusa (w końcu rybaków pochodzących z ludu) w podartej odzieży, z brudnymi paznokciami i zmarszczkami na czole. Jego realizm nie podobał się współczesnym, dziś jednak przez jego płótna Przebija wielka siła oddziaływania, której źródeł można szukać w gwałtownej naturze malarza (awanturniczego trybu życia) i życiu „prostego ludu” (biedoty) stolicy. Był wielokrotnie oskarżany o rozboje, choć chroniła go protekcja kardynała Scypiona – który był fanem jego sztuki (i mecenasem).

S0091347 Calling of Saint Matthew. Contarini Chapel. Image licenced to Stephen Forsling FORSLING, STEPHEN by Stephen Forsling Usage : - 2000 X 2000 pixels © Scala / Art Resource
„Powołanie św. Mateusza” – stroje mężczyzn są  z XVI w.  Caravaggio tworzył iluzję, że Jezus tak jak on – był prowokatorem, który posiadał wielką siłę oddziaływania (charyzmę) – bo niby czemu rzucali wszystko i za nim szli>?<

Pod prąd normom – REALIZM I ŚWIATŁOCIEŃ

Taki wizerunek Caravaggia utrwalił też znany reżyser Derek Jarman** w(sam malarz głośno demonstrujący własną orientację homoseksualną) filmie o malarzu – . Caravaggio w jego filmie to człowiek żyjący na marginesie społecznym, a jednocześnie goszczący na ‚papieskim dworze”. Od najmłodszych lat tułający się po ulicach Rzymu, znał speluny i inne lokale, w których Rzymianie (robotnicy, biedota) trawili czas. To malarz ‚prostego życia’ – jak to mawiała PO: „o losie zwykłych Polaków”.

Tylko, że tego malarza nie da się łatwo wepchnąć w szufladkę. Gdy zlecono mu namalowanie Marii Magdaleny, to nie wahał się obsadzić w tej roli prostytutkę Lenę, którą znał z rzymskich ulic. Jak mówił Jarman: „I właśnie tak powinno być. Kto  bardziej nadawał się do tematu Marii Magdaleny, jak nie prostytutka, którą mieszkańcy stolicy znali z Piazza Nuvona, i mijali w drodze do kościoła?” Styl życia też wyłamywał się konwencjom. W FILMIE Caravaggio znajduje natchnienie i muzę w młodym awanturniku Rannucio! Malarz był homoseksualistą – widać to po zmysłowych portretach chłopców i zniewieściałych poetów – co łączyło go jednak z młodym chłopakiem z nizin społecznych? Co dla niego znaczył? I jak wiele?


Zbrodnia i  Wygnanie

37depos
„Z Ł O Ż E N I E   D O   G R O B U” – teatralność i kompozycja wzmacniają oddziaływanie obrazów Caravaggia na widza. Gesty Marii Magdaleny (wyrzucone w górę ręce) przekazują dramaturgię. Obrazy działały na wyobraźnie wszystkich wiernych – biednych: „Patrzcie! oni wyglądają jak my” i bogatych: „każdy cierpi i każdy umrze!”

W filmie jest z resztą wiele odniesień do obrazów Caravaggia, do skromnego życia plebsu, ubóstwa – przepychu dworskich balów, przemijania…erotyki i fizycznego zmagania (sceny umierania – pogrzebu – walki – namiętności)… tułaczego życia, z dala od społecznych norm.Tworzenia i niszczenia. Wartym uwagi zabiegiem (poza strojami) jest wprowadzenie współczesnych rekwizytów do scen filmu: motocyklu, wraku samochodu, czasopisma (przeglądanego przez kryptociotę w kiblu) z obrazami Michelangelo, maszyny do pisania (używanej przez hejtera lub dziennikarza!)...Reżyser-scenograf robi to samo co Caravaggio na swych płótnach, przedstawiając postaci w modnych strojach jego epoki („Powołanie św. Mateusza”). Jarman w swym filmie nawiązuje też do poczucia humoru malarza – przedstawia postaci w czapeczce z gazety (atrybut malarza i fachu) czy w ciemnych okularach. Drugim zabiegiem reżysera, było eksperymentowanie z lustrami, dla osiągnięcia efektów świetlnych bliskich tych, które widzimy na obrazach Caravaggia. Większość płócien powstawała w zaciemnionej pracowni.  Zostajemy niejako zaproszeni w proces twórczy malarza, do jego pracowni – ubijanie umbry na późniejszą farbę, ustawianie modeli, oraz w świat emocji, które w tych płótnach uwięził.

W filmie Jarmana pojawiają się narracje – spowiedź udręczonej duszy malarza, ciągle walczącego z własnymi demonami. Jedna z najbardziej dramatycznych kwestii wypowiedziana jest chyba w pół trzeźwym stanie – oszołomienia śmiercią kogoś bliskiego:

„I love you more than my eyes”

Powyższe słowa wypowiada w trakcie malowania jednego ze  swych najważniejszych  obrazów – ‚Śmierci Marii’…w której twarzy odbita była podobizna topielicy – Leny, z którą dobrze się znał (a może przyjaźnił).

Niedługo potem sam weźmie udział w awanturze (kłótni) w której zabije człowieka (być może w afekcie) – będzie zmuszony uciekać z Rzymu. Odtąd skazany jest na los tułacza – i życie w ciągłej obawie o własne życie. Umiera w 1610 r.  (na skutek odniesionych ran – po kolejnym pojedynku?)

35emmau
„Wieczerza w Emaus” – gwałtowne gesty uczniów Jezusa, którzy  ‚odskakują jak rażeni piorunem’, bo rozpoznają NAGLE Jezusa w młodym przybłędzie… malarz przedstawia najbardziej dramatyczny moment sceny. Jeden z uczniów najpewniej był rybakiem – zdradza to muszelka przypięta do kamizelki – drugi z nich ma łatę na łokciu i pierwsze objawy łysienia.

emaus
fragm. „Wieczerzy w Emaus” (Jezus)  – młody Jezus wygląda inaczej, niż znali go uczniowie  –  Caravaggio na nowo interpretował znane wątki  biblijne i przedstawiał przedmioty z fotograficzną perfekcją

 – zapowiedź Baroku…i zmian –

„Z głębokości wołam do Ciebie Panie” (de profundis)

Caravaggio nurza się w mroku (chaosie). Ciemność jaka zapanowała w Europie w XVII wieku  -okresie wojen, przelanej krwi i lęku przed śmiercią – jest w jego sztuce zapowiedzią zmian, które dały początek kulturowej rewolucji. W sztuce średniowiecze nieprzypadkowo określano „wiekami ciemnymi”. Barok – związany z kontreformacją” (rewolucją przez sztukę) miał znów sprowadzić wiernych „na właściwe” tory. Do Boga, do kościoła (koniecznie katolickiego). Ważną rolę odegrała w tym sztuka – także Caravaggia, którego obrazy do dziś wiszą w rzymskich kościołach i wzbudzają wciąż duże poruszenie (jeśli wierzyć zakonnicy, która mi o nich mówiła). Caravaggio – ogromny niepokój jego sztuki, i ‚pragnienie zbawienia’ umęczonego malarza – zapowiada Barok:  z przepychem kościołów, głębokimi stanami duchowymi (emocjonalnymi), kultem świętych (patrz: ekstaza św. Teresy z Avila) i nowego czasu w kulturze. To artysta – pomost – łączący sztukę wyrafinowania (wirtuozerii wykonania doby Renesansu) z ogromnym ładunkiem emocjonalnym (duchowym) i teatralnością sztuki Baroku – inspirować będzie Rubensa, Rembrandta, la Toura (obrazy przy świetle świecy). Caravaggio jednak mało przejmował się kościołem i pozostał jedynie sobie wiernym Buntownikiem (czego odbiciem było jego życie). Na kilka wieków o nim ‚zapomniano’, by na nowo odkryć jego sztukę i GENIUSZ, w XX wieku!

Niech żyje Caravaggio! Niech żyje żyje nam!

poniżej: „Głowa Meduzy”

20medusa


**1. film Caravaggio – reż Derek Jarman – po angielsku:

2. dokument ukazujący eksperymenty ze światłem Caravaggia i jego życie – In English

3. Rzeźba z Teresą z Avila (wspomniana   rzeźba barokowa Berniniego)

4.  ‚kontreformacja’ – co to?

polityka i działania Kościoła Katolickiego (w skrócie: walka  o odzyskanie wpływów w Europie i wiernych) zmierzająca do odbudowy znaczenia Kościoła Katolickiego. Zapoczątkował ją Sobór Trydencki zwołany w połowie XVI wieku. Zmienił on dotychczasową politykę Kościoła, który powołał WIelką Inkwizycję (sądy mające strzec doktryn Kościoła) i zakony wykonujące ich wyroki (tę rolę pełnili głównie Jezuici). Kontreformacja – miała zwalczać doktryny protestanckie. Kościoły przyciągały wiernych (lud) przepychem i bogactwem zdobień-pięknych ołtarzy i sztuką. Przyniosła odnowę duchową (do rewolucji kulturowej zaangażowano też artystów). Watykan był ważnym ośrodkiem tych przemian… ( z Encyklopedii: Wiem)


reprodukcje ze strony :’web gallery of art’

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s