Stryjeńska – malarka wyklęta

Zofia Stryjeńska 1894-1976

czyli Diaboł nie kobieta 

stryjenska zofia portret _6469849_1
Zofia czyli – historie burzące, obrazy dymiące, oczy iskrzące.

Sztuka Pani Zosi to mieszanka Art Deco, polskiej tradycji góralskiej (słowiańszczyzny), ekspresjonizmu i jej żywiołowego temperamentu. Nieprawdopodobnego temperamentu…i wyjątkowego talentu. Od razu rzuca się w oczy baśniowa, ‚żarówiasta’ (gorąca) kolorystyka, za którą stoi cała ŻYWA natura malarki…

zofia-stryjenska-wianki-2011-11-24

Powodów pisania o Pani Zofii jest przynajmniej kilka:

  1. W Warszawie ma miejsce TERAZ wystawa z jej obrazami, co nie zdarza się często, bo ma Ona status artystki ‚zapominanej’, niewygodnej, nielubianej, a docenianej po czasie. Co więcej, ta wystawa ma miejsce w MUZEUM NARODOWYM, co już w ogóle jest rzadkością. Czyli wreszcie ją doceniono!
  2. Jest to jedna z większych artystek-oryginałów  okresu międzywojennego, i jej życie wpisuje się w artystyczne klimaty tamtych czasów: wyjazdy do Zakopanego, clubbing w Paryżu itp.
  3. Wydana ostatnio książka o Stryjeńskiej: „Diabli nadali” Angeliki Kuźniak, to dobra okazja by przybliżyć postać ekscentrycznej malarki.

Wystawa, książka, nie da się ukryć, że niesforna ZOsia wraca dziś do łask, więc można wreszcie o niej pisać, a nawet trzeba…i nikt nie powie już: „piszesz o Stryjeńskiej – co ty jesteś zboczony? „

 

22274-stryjenska_rozniecanie_ogniska.jpg
Rozniecanie ognia

Życiorys – burzliwa młodość, sława, zapomnienie

Przyszła na świat w Krakowie, 1894 r. w domu Lemańskich. Jako młoda dziewczyna była żywa i ekscentryczna, taka oryginalna Krakowianka (Magdalena Samozwaniec może tu też się skojarzyć) o wielkich ambicjach artystycznych, marzeniu o wolności i spełnieniu twórczym. Była piękna, trochę szalona i za mąż wyszła za Pana Karola Stryjeńskiego – poważanego architekta (taki Duda polityki). Mieszkali w Krakowie, by potem przenieść się do Zakopanego, gdzie zjeżdżała ówczesna cyganeria. Co jakiś czas szalona osobowość Stryjeńskiej dawała o sobie znać: na uczelni, gdzie wykładał jej mąż, w napadzie szału wybiła wszystkie okna w jednej z sal wykładowych. W środowisku artystycznym ceniono jej talent. Co jakiś czas jej jednak…odwalało. W Paryżu ganiała  z pistoletem za swoim mężem, mówiąc, że go zabije. W końcu mąż, o którego była chorobliwie zazdrosna (w międzyczasie zaczęło się między nimi psuć) – odwiózł ją do szpitala psychiatrycznego…i rozwiódł. W latach 30 ponownie wyszła za mąż, ale jej sztuka przestała być ceniona; z komunistycznej Polski wyjedzie w 1946 za granicę. Umarła w zapomnieniu  na emigracji w Genewie, w 1976 lub 1974 r.

stryjenska-czterypory-roku

Z czego zapamiętana?

Ten diabelski temperament małej Zosi, ujawnił się w jej bardzo INTENSYWNYM i perfekcyjnym malarstwie. INTENSYWNE barwy, geometryzacja przedstawianych postaci, dokładność wykonania (brak śladu pędzla), fascynacja folklorem…jest kwintesencją stylu art deco. Duch epoki został przefiltrowany przez indywidualność Stryjeńskiej, która uosabiała sobą: spuściznę Młodej Polski, klimat artystycznego Krakowa i tragiczne losy (najpierw sława, a potem śmierć na emigracji – anonimowa). Od małego malowała gdzie (i na czym) tylko mogła… W jej biografii jest też ciekawy epizod, gdy w przebraniu chłopca, rozpoczęła studia na Akademii Malarstwa w Monachium. Rozpoznano ją po dwóch latach i usunięto z uczelni. Swój cel jednak osiągnęła: została malarką, której talent zauważono w Polsce, jak i za granicą (4 nagrody w Paryżu za malarstwo, grafiki, projektowanie strojów).

 

stryjec584ska-harnac59b.jpg

CO LUBIŁA MALOWAĆ. czyli ‚Co ją kręciło prócz górali’ ?

  • stworzyła cykl szkiców  słowiańskich bóstw (różne wyobrażenia)
  • motywy wiejskie: „młoda wieś polska” (1918 – pochwała młodości), Tańce polskie (1929)
  • ilustracje do książek: powieści i poezji (m.in. dzieł: Przerwy-Tetmajera, Lechonia, Monachomachii Krasickiego )
  • grafiki, litografie, okładki czasopism literackich,  (współpraca z Wiadomościami Literackimi),
  • dekoracje do przedstawień teatralnych („Harnasie”)
  • najważniejsze obrazy: ‚Po burzy‚, „Żniwa”, „Rozpalanie ognia”, bożków słowiańskich i wiele wiele innych

 

Poniżej – postacie „bożków słowiańskich”

 

perkun
Perkun – Piorun

 

 

zs-tryglaw-lit27
Trygław

 

O ZOFII STRYJEŃSKIEJ w internecie:

  • kilka litografii i ilustracji Stryjeńskiej znajdziesz tu
  • inne prace malarki: tutaj
  • artykuł „Blaski i cienie życia Zofii Stryjeńskiej” – tu
  • Zofia Stryjeńska na wikipedii – klik
  • artykuł w gazecie – o malarce: tu
  • styl Art Deco (zrółdo: wikipedia!):

Art déco charakteryzował się klasycyzującym zgeometryzowaniem i dążeniem do syntetycznego ujmowania form, poszukiwaniem piękna w funkcji przedmiotu użytkowego i jasności przekazu w grafice czy malarstwie. Żywą i jasną kolorystykę odziedziczył po fowizmie. Szczyt popularności przypadał na lata 20. zeszłego stulecia, a Międzynarodowa Wystawa Sztuki Dekoracyjnej i Wzornictwaw Paryżu w roku 1925 zgromadziła najwięcej dzieł sztuki i przedmiotów użytkowych charakterystycznych dla epoki.”


 

– przytoczone powyżej informacje z życia Z. Stryjeńskiej pochodzą:

  1. z artykułu „Blaski i cienie życia Z. Stryjeńskiej”
  2. z książki „Alkohol i muzy” S. Kopera
Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s