ŚMIERĆ CHATTERTONA. męczennika romantyków. poety

Pewnego sierpniowego wieczoru do skromnej izby na poddaszu domu przy ulicy Brooke Street,  wszedł oryginalnie wyglądający młodzieniec. Wyraźnie zataczając się ze zmęczenia (od paru dni nie jadł) rzucił na krzesło swój surdut (płaszcz) i runął na łóżko, nad którym przez uchylone okienko wkradał się do środka  gwar miasta i widać było światła  domów z odległych dzielnic Londynu. Chłopak ciężko oddychając sięgnął do kieszeni po zwitek papieru, otworzył oczy i przebiegł oczami po kilku linijkach, po czym ogarnięty nagłym szałem porwał papiery na strzępy. Otworzył niewielki flakonik  i długo się nie namyślając połknął całą jego zawartość… zamknął oczy, a rude zmierzwione włosy, opadły na jego bladą twarz. Jeszcze chwilę pierś pulsowała gwałtownie ….zaciśnięta pięść opadła bezwładnie na drewnianą podłogę, po której potoczył się flakonik….izbę spowiła cisza i noc. 


Chatterton 1856 by Henry Wallis 1830-1916
Henry Wallis –  ŚMIERĆ CHATTERTONA  – 1856 r.

Tak mogłaby wyglądać literacka wersja  obrazu Śmierć Chattertona, którego autorem jest Henry Wallis. Był to jeden z najważniejszych obrazów XIX wieku,  w którym poeta-artysta ukazany jest jako męczennik, istota nierozumiana przez społeczeństwo i umierająca w biedzie i zapomnieniu. Wpisuje się w mit artysty romantycznego: nierozumianego przez współczesnych…

Ale wróćmy do obrazu. Leżąca na łóżku postać przyciąga uwagę niepospolitym pięknem. Wygląda trochę jakby pogrążyła się w głębokim śnie, ale tytuł podpowiada nam, że zmarła. Jest to więc pośmiertny portret poety-artysty, który z istoty żyjącej na przekór normom i prawidłom społecznym, był skazany na samotność i zapomnienie.

Kim był Chatterton? Prawda a mity

thomas_chatterton-1

To Thomas Chatterton XVIII wieczny poeta, który miał niespełna 18 lat, gdy zmarł (1852 – 1770). Przez wiele lat utrzymywano, że przedawkował on arszenik (otruł się), z rozpaczy, w którą miał wpędzić go brak literackiego sukcesu, samotność (zapomnienie) i życie w biedzie. Rzeczywistość wyglądała jednak trochę inaczej… Tomasz(ek) Chatterton przyszedł na świat 20 listopada 1752 roku w Brystolu jako syn nauczyciela (oraz kościelnego) i szwaczki. Ojciec zmarł niedługo przed porodem. Wychowywany przez matkę w skromnych warunkach , Thomas uczęszczał do różnych szkół, w których nie osiągał wybitnych osiągnięć. Pracował w kancelarii adwokackiej, ale w wolnym czasie zajmował się pisaniem oraz czytaniem wszystkiego co wpadnie mu w ręce. Fascynowała go poezja i dawne teksty, których część znalazł i przywłaszczył sobie jego ojciec. Młody Thomas chłonął dawne teksty, literaturę ze średniowiecznych czasów i musiał wtedy wpaść na pomysł stworzenia fikcyjnej postaci Thomasa Rowley’a – mnicha, pod którego nazwiskiem stworzył średniowieczną poezję. Teksty te zdradzały wyjątkowy talent literacki autora i były niewątpliwie sensacją. Chatterton postanowił zerwać z pracą w kancelarii (został wyrzucony po tym jak sporządził testament klienta napisany wierszem) i utrzymywać się z pisania. Przeniósł się do Londynu, w którym podpisał kilka zamówień na różne teksty. Napisał m.in. : sztukę „Zemsta” oraz satyry polityczne, tworzył również poezję. Pisanie zapewniało mu stałe dochody i powodziło mu się całkiem dobrze, o czym mówi też fakt, że mógł samodzielnie wynająć pokój.

d6ad9c46746b8f94967ba73f8fcfeb34e6ea25ad.png
podarte rękopisy przez  Chattertona

Mit śmierci  Chattertona wziął się stąd, że jego przedwczesna  śmierć świetnie wpisywała się w romantyczne wyobrażenie tragicznego i nierozumianego artysty. Faktycznie  jednak śmierć poety mogła być wynikiem nieszczęśliwego wypadku, ponieważ Thomas przechodził chorobę weneryczną (poddasze, w którym wynajął pokój mieściło się nad domem publicznym i chwalił się swymi podbojami miłosnymi) i stosował arszenik w celach leczniczych. Odkryto, że równocześnie zażywał opium** i to mieszanka tych dwóch silnych substancji, które znalazły się w jego organizmie, doprowadziły do jego śmierci. Zmarł w nocy 24 sierpnia 1770 roku.

05a43de6d6a182b4b0de52e92dd358e567845176
w tle widać  panoramę Londynu z sylwetką Katedry Św. Pawła

**opium było popularnym narkotykiem zażywanym przez artystów – halucynogennym –  wpływającym na polepszenie nastroju, czasem także uśmierzało różnego rodzaju dolegliwości, jego działanie można porównać do „konopii”.


Co przedstawia obraz? 

Jest to strych-pokój, w ktorym mieszkał Chatterton w domu przy Brooke Street w Londynie. Autor płótna Henry Wallis namalował go na strychu wynajętego domu, który znajdował się niedaleko mieszkania, w którym zmarł Chatterton. Widok z okna ukazuje panoramę Londynu z wyraźnie zarysowaną wieżą Katedry Św. Pawła. Sama izba jest skromna, z krzesła zwisa modny szkarłatny płaszcz, zdradzający, że poeta ubierał się modnie. Najważniejsza na obrazie jest postać poety, przedstawiona chwilę po zażyciu trucizny. Jego twarz jest trupio blada i wyraźnie kontrastuje z gęstą rudą czupryną. Chatterton leży bezwładnie na łóżku i wygląda jak posąg. Jego nogi odziane w błękitne spodnie i ręce ułożone są na łóżku w pięknej pozie przywodzą na myśl postać świętego (męczennika?), którego ten zdolny młodzieniec zaczął uosabiać dla następnych pokoleń zbuntowanych i nierozumianych poetów, malarzy i zdolnych odmieńców wszelkiej maści. Chatterton leży spokojnie, ale podarte rękopisy i strzępy papieru podarte na podłodze, ujawniają udręczoną duszę poety, który targany różnymi namiętnościami i zwątpieniem, zniszczył owoce własnej pracy. Obraz został namalowany bardzo realistycznie,chcąc zachować scenę śmierci w możliwie najbardziej zbliżony do okoliczności w jakich zmarł poeta. Na ziemi leży flakonik po zażytym arszeniku. W tle izby widać stolik a także kwiatek w doniczce, co może odnosić się do poety i jego talentu, który zakwitł w tak wczesnym wieku.

fe2fbd84f308f2a5c71c044d17dcdea06396c43b
buteleczka z aRszenikiem, trucizną-lekarstwem, która doprowadziła do jego śmierci.

Prerafealici:

„Śmierć Chattertona” wpisuje się w sztukę prerafaelitów,  ruchu malarzy, którzy wielki kunszt malarski (odwzorowanie natury) łączyli z literackimi postaciami z legend, literatury (wtedy nie było kina) i poezji. Śmierć poety Chattertona (choć przypadkowa) zapewniła mu legendę i ogromną popularność na równi z rycerzami z angielskich pieśni i bohaterkami książek (Ofelią Szekspira czy Lancelotem) czego dowodem obraz Henry’ego Wallisa. Studia malarskie w Paryżu i powrót do Londynu spowodowały, że znalazł się pod wpływem rodzącego się ruchu prerafaelitów, a obraz „Śmierć Chattertona” to kwintesencja ich sztuki: liryczne malarstwo, w duchu romantyzmu, idealizujące swe postaci i zdolnością fotograficznej dbałości o szczegóły.

To jeden z mych ulubionych obrazów….prerafaelitów.

Ciekawostki:

  • do postaci Chattertona pozował młody poeta angielski George Meredith, z którego żoną autor obrazu (Henry Wallis) uciekł dwa lata później.
  • Obraz „Śmierć Chattertona” istnieje w dwóch wersjach. Jedna znajduje się w Tate Gallery w Londynie, druga w Brystolu – rodzinnym mieście Chattertona.
  • Dopiero po śmierci Chattertona okazało się, że był on autorem średniowiecznych tekstów Thomasa Rowley’a, które uznano za arcydzieła literatury angielskiej

Źródła:

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s