Czarownica – gazeta magiczna.

Niedawno, bo wczoraj, świat ujrzała nowo powstała gazeta o tematyce magicznej – ”CZAROWNICA” – tworzy ją grupa ciekawych i uzdolnionych w różnych dziedzinach osób, które lubią świat Harry’ego Pottera. I właśnie tematyce: magii, czarownic i nietypowych stworzeń (jak centaury i jednorożce) jest  poświęcone to czasopismo, które mam zaszczyt współtworzyć. Gazeta została opublikowana na stronie Harry Potter Wiki i prócz ciekawostek ze świata magii, jest w niej też dużo informacji z dziejów mugoli. Zapraszam do zapoznania się z okładką poniżej, a z treścią gazety – TUTAJ<<<

Życzę w imieniu całej redakcji Czarownicy – MIŁEJ LEKTURY!

I specjalne podziękowania dla Alice. Za jej ‚szczególne zasługi‚ 🙂 przy wydaniu 1 numeru

 

czarownica - okładka.jpg
Czarownica – numer 1 (czerwiec 2016)

 

link: Harry Potter Wiki

‚Sanatorium pod klepsydrą’ Brunona (okiem Wojtusia)

 

4cfc59458b655_o
podróżnik z bagażem wspomnień /  rys. Brunon Schulz

 

 – SANATORIUM POD KLEPSYDRĄ – 

Podobno było tak, że przemycony w  samochodzie jadącym na Zachód film Wojciecha Hasa „Sanatorium pod Klepsydrą” (1973) opuścił granice PRL nielegalnie i zdążył dojechać na festiwal w Cannes. Otrzymał tam nagrodę publiczności dla najlepszego filmu zagranicznego (wyróżnienie za najlepszą scenografię)…I tak z filmu, który w Polsce (Rzeczpospolitej Ludowej) był zakazany, stał się dla ludzi sztuki lubiących ‚malownicze’ kino – filmem kultowym. Wojciech Has – lubił ekranizować książki – podobno sam dużo czytał, a „Sanatorium pod klepsydrą jest próbą ekranizacji bardzo SURREALISTYCZNEGO opowiadania Brunona Schulza (klik w link), w którym główny bohater Józio powraca do świata dzieciństwa…Wojciech Has nadaje wyobraźni pisarza z Drohobycza kształt, który zaowocował oryginalnym dziełem…To podróż po świecie wyobraźni, która w filmowej wersji zapada w pamięć na długo długo du go!

bruno3
Józef (Brunon) przy łóżku umierjącego ojca – wspomnienie z Sanatorium / rys. B. Schulz

Film rozpoczyna się z resztą w pociągu zmierzającym do tytułowego Sanatorium. W miejscu tym ma znajdować się jego obłąkany (umierający?)* ojciec…Ale książka i idący jej tropem film, to w istocie pewna podróż w czasie, która prowadzi bohatera przez świat jego wyobraźni, niejednoznacznych (śnionych) sytuacji, w której ‚odległy’ – umarły / nieobecny tato, jest pretekstem do wędrówki Józefa i zanurzenia się w samego siebie w gąszczu historycznych, metafizycznych, dziecięcych i erotycznych marzeń. Same postacie w filmie, mimo, że charakterystyczne, to jednak wydają się nie w pełni realne. Ktoś wygląda, mówi zachowuje się jak Doktor, ale czy rzeczywiście nim jest? Pomysłowy sposób prowadzenia kamery dodatkowo pogłębia te niejednoznaczności…’stan pomiędzy’  z resztą, to główna cecha tekstów Brunona, dzieją się one pomiędzy RZECZYWISTOŚCIĄ dosłowną, a tą ze świata WYOBRAŹNI. Niby NAPRAWDĘ, ale nie do końca…Wiele zdarzeń wydaje się ‚tym’, a l e za chwilę okazuje się, że jest ‚czymś/kimś innym’, wspomnieniem – snem, a może jawą? Nigdy nie wiadomo do końca…

* w filmie i opowiadaniu wytworzone jest wrażenie (być może Józef sam tak uważa), że Józef jedzie odwiedzić ojca, spotkać się z nim…

fo_film_sanatorium_pod_klepsydra_02__w800__h600
Osobliwe Sanatorium…Józef szuka doktora Gotarda ‚opiekującego’ się jego ojcem. (scenografia: Jerzy Skarżyński)

 

Poezja Brunona – Film Wojciecha

Dla Wojciecha Hasa – postać i twórczość Brunona Schulza od początku były próbą przeniesienia poezji na ekran, przekazania w jednym obrazie (filmowym) tajemnicy ludzkiej tożsamości i pamięci za pomocą KINA wyobraźni…Bohater opowiadania – Józef – odkopuje wspomnienie Ojca-marzyciela (któremu w filmie towarzyszą  ptaki)…by zakorzenić samego siebie w kulturze i historii.

pan doktor
– Doktor w Sanatorium, na tle ŁÓŻKA z ojcem –

Józef jest odbiciem niepokojów Brunona (pisarza), jego żydowskiego pochodzenia**, wymieszanego z wyobraźnią kreującą własne ja (twórcą). Podróż jest powrotem, stanem ulotnym, w którym mieszają się wspomnienia z dzieciństwa, dorastania – są to SNY przelane na ekran…Ale film jest zjadliwy, a dla ludzi lubiących takie niejednoznaczne kino – Przepyszny…Co tu dużo mówić: podany jest w najlepszej postaci: scenografii – muzyki – reżyserii oddającej oryginalność Brunona S. i poetyckość jego prozy.

**Brunon Schulz był Żydem. Poszukiwanie własnej tożsamości może być uznane za jeden z najważniejszych wątków podroży Józefa.

fo_film_sanatorium_pod_klepsydra_03__w800__h600
Zamyślony Józio  a w tle jego tato (Jakub)  – odkopany obraz z pamięci

 coś więcej o  Brunonie Schulzu ( 1892 -1942):

był to pewien dziwny jegomość, co w odległym, zapyziałym Drohobyczu (dziś gdzieś na Ukrainie) uczył w szkole rysunku i jest autorem jeszcze jednego ważnego opowiadania: Sklepy Cynamonowe. W latach 20-ych nieśmiało pisał, aż tu nagle wyrósł na pisarza oryginalnego, o wyjątkowym stylu (z pogranicza jawy i snu, POEZJI pisanej prozą). Zginął w nie do końca jasnych okolicznościach  w 1942 r. – zastrzelony przez hitlerowca na ulicy swego miasteczka.


linki


Ciekawostki i inne historie:

  • Ostatnio wydana została książka ‚Narzeczona Brunona Schulza’ – Agaty Tuszyńskiej
  • Brunon Schulz podobnie jak Witkacy był plastykiem i pisał i zdobył uznanie w obydwu tych dziedzinach sztuki…Obydwaj uchodzą za jednych z największych oryginałów czasów międzywojennych, i najbardziej płodnych
  • Film rzeczywiście był przemycony w samochodzie na Zachód, ponieważ władze PRL nie zezwoliły ‚mu’ na wyjazd za granicę…(w tamtych czasach nie tylko obywatelom było trudno o paszport)
  • W filmie wystąpiło kilku ważnych polskich aktorów: Jan Nowicki (Józio), Gustaw Holoubek (Doktor Gotard), Tadeusz Kondrat (Jakub, ojciec Józia) a za scenografię, wyróżniającą ten film odpowiadał Jerzy Skarżyński 
  • W Polsce Ludowej powstał fajny plakat do tego filmu,  rzućcie okiem:

552-starowieyski_sanatorium

f a n t a s t y c z n e RYSUNKI (TWORY wyobraźni!)

— rysunki —  POTĘGA WYOBRAŹNI! 

brama za m czysk5.5a
K R O N I K I   S P I D E R W I C K! – Trójka Grace’ów zmierza do Królestwa Mulgarata //  rys. tony diterlitzi

Nie każdy wie, że w tej książeczce dla dzieci są naprawdę genialne rysunki. Zwłaszcza pierwsze pięć tomów – jest od nich pełne… Trójka rodzeństwa Grace’ów wraz ze swą mamą przyjeżdża do opuszczonego domu po wujku dziwaku (zagadki jego tajemniczego zniknięcia nikt dotąd nie rozwikłał), którego niewiele kto pamięta..Z początku dom przypomina starą brzydką ruderę…(Spiderwick) i trójka rodzeństwa nie bardzo pali się by, w nim zamieszkać. Z czasem jednak, rudera po wuju  okazuje się miejscem tajemniczym, w którym dzieją się dziwne rzeczy…odkrywają, że nie są jedynymi mieszkańcami domu i kryje on w sobie skarby (przewodnik po krainie elfów i fantazji!), których posiadanie ściągnie na nich DUŻE NIEBEZPIECZEŃSTWO…

8.naparstek
Naparstek! (:                                           (autorka: Holy Black, rys. Tony DiTerlitzzi)

…Zdradzę tylko, że przyjdzie im w niedługim czasie stoczyć walkę z stworami, pod dowództwem obleśnego MULGARATA…brrry! W historii tej pojawiają się też stworzenia dobre…choć złośliwe. Jednym z nich jest „Naparstek”…jego imię związane jest z niewielkim wzrostem i bujną wyobraźnią, która przydaje mu się w robieniu głupich kawałów Dzieciakom…

Co ciekawe współautorem tej książki są dzieci, które przekazały tę historię Holy Black (pisarce opowiadań dla dzieci), w dość osobliwych okolicznościach. Za rysunki odpowiada Tony Diterlittzi, bez którego ilustracji, nie byłaby to ta sama historia…


FANTASTYKA – nisza dziwakuf

nie wiem dokładnie kiedy, ale w pewnym momencie swej czytelniczej kariery (:  odkryłem FANTASTYKĘ – długo myślałem, że to dla dzieciaków (i że Gwiezdne Wojny) i trochę jak komiks i tyle…Aż tu jakoś niechcący natknąłem się na książkę Lema „Niezwyciężony”, a potem Ubika,  z rysunkami jakiegoś pana Skarżyńskiego! Potem się okazało, że ten pan to nie byle kto… i zaczęło się szperanie na dobre.

skarżyński! i le guin
w środku: okładka do Planety Wygnania Ursuly le Guin / po bokach rysunki  Jerzego Skarżyńskiego do Ubika (Philip K. Dick)

FANTASTYKA to była świetna nisza dla twórców o nietuzinkowej wyobraźni i nieposzlakowanej opinii…Skarżyński okazał się później twórcą scenografii do jednego z moich ulubionych filmów…„Sanatorium pod Klepsydrą” w reż. Wojciecha J. Hasa. Był on autorem w wielu scenografii teatralnych (także teatru dla dzieci), filmowych, ilustrował komiksy i książki – można go więc śmiało umieścić w niszy: „Sztuka wyobraźni”. Fantastyką zainteresował się przy okazji rysunków do książki Stanisława Lema. Ale nie on jeden odnajduje się w sztuce fantasy…i światów literackich kreowanych przez ludzką wyobraźnię. 

2 - skarż - king kong
rysunek J. Skarżyńskiego do książki „Kapitan i Nieprzyjaciel” (Graham Greene)

Pisarka Ursula le Guin stworzyła niejeden cykl fantasy (znam tylko Ekumena), w którym wyczarowała galaktyki – pełne różnych planet – zamieszkałe przez różnego rodzaju cywilizacje, istoty i formy życia,  z których duża część zdaje się zupełnie odmienna od  tej wymyślonej przez c z ł o w i e k a. Ale te historię są wyjątkowe i inspirujące także rysowników! (patrz powyżej: okłada do „planet of exile„)

chyba siudmak
autor: W. Siudmiak – okładka do książki Philipa Dicka Świat pan Jonesa

ALICE IN WONDERLAND

Do jednych z najbardziej niezwykłych światów wyczarowanych z Kapelusza należy ten z „Alicji w Krainie Czarów”…Ba! w tej historii, aż roi się od tajemniczych i niezwykłych stworów, którym początek dała wyobraźnia Lewis’a Carolla – inspirowała ona wielu rysowników. Poniżej pierwsze szkice do tej historii, których autorem był  wąsaty pan* John Tenniel:

*prywatnie, wygląda trochę jak ‚Gajowy z wąsami’ (wąsy – dodają estymy!)

Alice_par_John_Tenniel_25

Ale dziś chyba największą furorę robi filmowa wersja szalonego Kapelusznika, w którego postać wcielił się John Depp. Reżyserem jest Tim Burton, który ze swej głowy-kufra, wyciąga co rusz nowe postaci i dziwadła…Poniżej jedna z nich:

Kapelusznik
Szalony Kapelusznik, z filmu: „Alicja w Krainie Czarów” (2010r.)

–linki–

— O Jerzym Skarżyńskim„alchemik wyobraźni”

o Jerzym Skarżyńskim czytaj tu – i wywiad

„Alicja w Krainie Czarów” – John Tenniel – rysunki

o FILMIE -Alicja w krainie czarów

 

—————————————————————————————–

coś na Bonus ale co? może to? :

the Cure – Lullaby – https://www.youtube.com/watch?v=ijxk-fgcg7c

ZBRODNIA i KARAvaggio – malarz awanturnik

 CARAVAGGIO. 1571 – 1610

” Marność nad marnościami i wszystko marność”

800px-Michelangelo_Caravaggio_062
Caravaggio – „chłopak z koszem owoców”

Pewien młody malarz,  w którym „ciska się niespokojny duch” właśnie ostatnimi pociągnięciami pędzla kończy płótno (obraz), po którym nie poznasz, czy to ‚odbitka’ czy ‚obrazek’, tak realistycznie przedstawił on wszystkie szczegóły: owoce, gnijące liście i kosz trzymany przez urodziwego chłopaka (być może samego malarza). Jego wyzywające spojrzenie  goni za uciechami życia – zdradza pewne znużenie hulaszczym trybem życia (dziś powiedzielibyśmy, że właśnie zakończył dwudniowy ‚clubbing’) – To Dionizos!  Za chwilę młody chłopak odłoży pędzel i wyjrzy za okno, w którym rozciąga się pejzaż spękanej ziemi w promieniach  umbryjskiego słońca . Właśnie kończy się wiek XVI i zaczyna wiek XVII, to Włochy, gdzieś (może na obrzeżach Rzymu) w nadmorskiej wiosce … Do uszu chłopaka dobiega jednostajny i nieprzerwany szum morskich fal…które swym dźwiękiem mówią mu do ucha: „gdy umrzesz, my nadal będziemy odliczać czas w tym samym obojętnym rytmie.  Wszystko przemija, przeminiesz i ty.” W oczach chłopaka pojawia się smutek – przeczuwa kruchość młodości i nagłą bliskość śmierci…


tu muzyka z filmu Caravaggio – „I love you more than my eyes” – Simon F. Turner*:

http://freemp3now.net/catalog/Simon%20Fisher%20Turner%20-%20Caravaggio.%20I%20Love%20You%20More%20Than%20My%20Eyes

*(trzy pierwsze utwory – pliki)


Życie i śmierć

Czas życia Caravaggia – to bardzo gwałtowny i niespokojny (wojen religijnych – czas kontrreformacji) okres w dziejach Europy. Na jego płótnach goszczą podobne sceny – są to głównie sceny biblijne, z życia i śmierci Jezusa oraz jego uczniów…(malował też wątki z mitologii) Płótna te cechuje szczególna dramaturgia – wzmocniona przez uchwycenie postaci w gwałtownym stanie emocjonalnym („Wieczerza w Emaus”, „Złożenie do Grobu”) i zastosowanie tzw .maniery tenebrosy – bardzo silnego oświetlania postaci, przy zaciemnionym tle…co w połączeniu z realizmem przedstawianych postaci dawało wrażenie teatralności, a więc doniosłości wydarzenia, potęgując jego oddziaływanie na widza poprzez kontrast (światłocień). Caravaggio łamał konwencje. W renesansie postaci idealizowano, on zaś nie wahał się przedstawiać uczniów Jezusa (w końcu rybaków pochodzących z ludu) w podartej odzieży, z brudnymi paznokciami i zmarszczkami na czole. Jego realizm nie podobał się współczesnym, dziś jednak przez jego płótna Przebija wielka siła oddziaływania, której źródeł można szukać w gwałtownej naturze malarza (awanturniczego trybu życia) i życiu „prostego ludu” (biedoty) stolicy. Był wielokrotnie oskarżany o rozboje, choć chroniła go protekcja kardynała Scypiona – który był fanem jego sztuki (i mecenasem).

S0091347 Calling of Saint Matthew. Contarini Chapel. Image licenced to Stephen Forsling FORSLING, STEPHEN by Stephen Forsling Usage : - 2000 X 2000 pixels © Scala / Art Resource
„Powołanie św. Mateusza” – stroje mężczyzn są  z XVI w.  Caravaggio tworzył iluzję, że Jezus tak jak on – był prowokatorem, który posiadał wielką siłę oddziaływania (charyzmę) – bo niby czemu rzucali wszystko i za nim szli>?<

Pod prąd normom – REALIZM I ŚWIATŁOCIEŃ

Taki wizerunek Caravaggia utrwalił też znany reżyser Derek Jarman** w(sam malarz głośno demonstrujący własną orientację homoseksualną) filmie o malarzu – . Caravaggio w jego filmie to człowiek żyjący na marginesie społecznym, a jednocześnie goszczący na ‚papieskim dworze”. Od najmłodszych lat tułający się po ulicach Rzymu, znał speluny i inne lokale, w których Rzymianie (robotnicy, biedota) trawili czas. To malarz ‚prostego życia’ – jak to mawiała PO: „o losie zwykłych Polaków”.

Tylko, że tego malarza nie da się łatwo wepchnąć w szufladkę. Gdy zlecono mu namalowanie Marii Magdaleny, to nie wahał się obsadzić w tej roli prostytutkę Lenę, którą znał z rzymskich ulic. Jak mówił Jarman: „I właśnie tak powinno być. Kto  bardziej nadawał się do tematu Marii Magdaleny, jak nie prostytutka, którą mieszkańcy stolicy znali z Piazza Nuvona, i mijali w drodze do kościoła?” Styl życia też wyłamywał się konwencjom. W FILMIE Caravaggio znajduje natchnienie i muzę w młodym awanturniku Rannucio! Malarz był homoseksualistą – widać to po zmysłowych portretach chłopców i zniewieściałych poetów – co łączyło go jednak z młodym chłopakiem z nizin społecznych? Co dla niego znaczył? I jak wiele?


Zbrodnia i  Wygnanie

37depos
„Z Ł O Ż E N I E   D O   G R O B U” – teatralność i kompozycja wzmacniają oddziaływanie obrazów Caravaggia na widza. Gesty Marii Magdaleny (wyrzucone w górę ręce) przekazują dramaturgię. Obrazy działały na wyobraźnie wszystkich wiernych – biednych: „Patrzcie! oni wyglądają jak my” i bogatych: „każdy cierpi i każdy umrze!”

W filmie jest z resztą wiele odniesień do obrazów Caravaggia, do skromnego życia plebsu, ubóstwa – przepychu dworskich balów, przemijania…erotyki i fizycznego zmagania (sceny umierania – pogrzebu – walki – namiętności)… tułaczego życia, z dala od społecznych norm.Tworzenia i niszczenia. Wartym uwagi zabiegiem (poza strojami) jest wprowadzenie współczesnych rekwizytów do scen filmu: motocyklu, wraku samochodu, czasopisma (przeglądanego przez kryptociotę w kiblu) z obrazami Michelangelo, maszyny do pisania (używanej przez hejtera lub dziennikarza!)...Reżyser-scenograf robi to samo co Caravaggio na swych płótnach, przedstawiając postaci w modnych strojach jego epoki („Powołanie św. Mateusza”). Jarman w swym filmie nawiązuje też do poczucia humoru malarza – przedstawia postaci w czapeczce z gazety (atrybut malarza i fachu) czy w ciemnych okularach. Drugim zabiegiem reżysera, było eksperymentowanie z lustrami, dla osiągnięcia efektów świetlnych bliskich tych, które widzimy na obrazach Caravaggia. Większość płócien powstawała w zaciemnionej pracowni.  Zostajemy niejako zaproszeni w proces twórczy malarza, do jego pracowni – ubijanie umbry na późniejszą farbę, ustawianie modeli, oraz w świat emocji, które w tych płótnach uwięził.

W filmie Jarmana pojawiają się narracje – spowiedź udręczonej duszy malarza, ciągle walczącego z własnymi demonami. Jedna z najbardziej dramatycznych kwestii wypowiedziana jest chyba w pół trzeźwym stanie – oszołomienia śmiercią kogoś bliskiego:

„I love you more than my eyes”

Powyższe słowa wypowiada w trakcie malowania jednego ze  swych najważniejszych  obrazów – ‚Śmierci Marii’…w której twarzy odbita była podobizna topielicy – Leny, z którą dobrze się znał (a może przyjaźnił).

Niedługo potem sam weźmie udział w awanturze (kłótni) w której zabije człowieka (być może w afekcie) – będzie zmuszony uciekać z Rzymu. Odtąd skazany jest na los tułacza – i życie w ciągłej obawie o własne życie. Umiera w 1610 r.  (na skutek odniesionych ran – po kolejnym pojedynku?)

35emmau
„Wieczerza w Emaus” – gwałtowne gesty uczniów Jezusa, którzy  ‚odskakują jak rażeni piorunem’, bo rozpoznają NAGLE Jezusa w młodym przybłędzie… malarz przedstawia najbardziej dramatyczny moment sceny. Jeden z uczniów najpewniej był rybakiem – zdradza to muszelka przypięta do kamizelki – drugi z nich ma łatę na łokciu i pierwsze objawy łysienia.

emaus
fragm. „Wieczerzy w Emaus” (Jezus)  – młody Jezus wygląda inaczej, niż znali go uczniowie  –  Caravaggio na nowo interpretował znane wątki  biblijne i przedstawiał przedmioty z fotograficzną perfekcją

 – zapowiedź Baroku…i zmian –

„Z głębokości wołam do Ciebie Panie” (de profundis)

Caravaggio nurza się w mroku (chaosie). Ciemność jaka zapanowała w Europie w XVII wieku  -okresie wojen, przelanej krwi i lęku przed śmiercią – jest w jego sztuce zapowiedzią zmian, które dały początek kulturowej rewolucji. W sztuce średniowiecze nieprzypadkowo określano „wiekami ciemnymi”. Barok – związany z kontreformacją” (rewolucją przez sztukę) miał znów sprowadzić wiernych „na właściwe” tory. Do Boga, do kościoła (koniecznie katolickiego). Ważną rolę odegrała w tym sztuka – także Caravaggia, którego obrazy do dziś wiszą w rzymskich kościołach i wzbudzają wciąż duże poruszenie (jeśli wierzyć zakonnicy, która mi o nich mówiła). Caravaggio – ogromny niepokój jego sztuki, i ‚pragnienie zbawienia’ umęczonego malarza – zapowiada Barok:  z przepychem kościołów, głębokimi stanami duchowymi (emocjonalnymi), kultem świętych (patrz: ekstaza św. Teresy z Avila) i nowego czasu w kulturze. To artysta – pomost – łączący sztukę wyrafinowania (wirtuozerii wykonania doby Renesansu) z ogromnym ładunkiem emocjonalnym (duchowym) i teatralnością sztuki Baroku – inspirować będzie Rubensa, Rembrandta, la Toura (obrazy przy świetle świecy). Caravaggio jednak mało przejmował się kościołem i pozostał jedynie sobie wiernym Buntownikiem (czego odbiciem było jego życie). Na kilka wieków o nim ‚zapomniano’, by na nowo odkryć jego sztukę i GENIUSZ, w XX wieku!

Niech żyje Caravaggio! Niech żyje żyje nam!

poniżej: „Głowa Meduzy”

20medusa


**1. film Caravaggio – reż Derek Jarman – po angielsku:

2. dokument ukazujący eksperymenty ze światłem Caravaggia i jego życie – In English

3. Rzeźba z Teresą z Avila (wspomniana   rzeźba barokowa Berniniego)

4.  ‚kontreformacja’ – co to?

polityka i działania Kościoła Katolickiego (w skrócie: walka  o odzyskanie wpływów w Europie i wiernych) zmierzająca do odbudowy znaczenia Kościoła Katolickiego. Zapoczątkował ją Sobór Trydencki zwołany w połowie XVI wieku. Zmienił on dotychczasową politykę Kościoła, który powołał WIelką Inkwizycję (sądy mające strzec doktryn Kościoła) i zakony wykonujące ich wyroki (tę rolę pełnili głównie Jezuici). Kontreformacja – miała zwalczać doktryny protestanckie. Kościoły przyciągały wiernych (lud) przepychem i bogactwem zdobień-pięknych ołtarzy i sztuką. Przyniosła odnowę duchową (do rewolucji kulturowej zaangażowano też artystów). Watykan był ważnym ośrodkiem tych przemian… ( z Encyklopedii: Wiem)


reprodukcje ze strony :’web gallery of art’

MADONNA NA ŁĄCE – podróż w RENESANS z przesiadką w Średniowieczu

madonna on the meadow
„MADONNA NA ŁĄCE” – GIovanni Bellini
…Obrazy zamiast Telewizji…

A teraz będzie o smutnym malarstwie…bo gdyby w Renesansie była rubryka z napisem MALARSTWO mistyczne lub „opowiem wam o moim smutku” to być może ten obraz wygrałby, a na pewno wszedłby do pierwszej trójki…

Obraz ukazuje Jezusa ma rękach Marii…bardzo znany motyw w malarstwie…(pojawia się zarówno we wschodnich Ikonach, jak i w malarstwie północy – niderlandzkich mistrzów). Ale coś odróżnia go od pozostałych. Autorem jest Giovanni Bellini – pierwszy malarz Wenecji (coś jak kapitan reprezentacji w piłce nożnej), a płótna tego malarza cechowała zawsze wyjątkowa kolorystyka …I rzeczywiście Kolory są nie tylko „miękkie” (subtelne), ale jak na obraz religijny przystało – mają swoją symbolikę: czerwień królewska – błękit niebieski – biel niewinna – odnoszące się zarówno do Jezusa, jak i boskiego pokornego (oczy skierowane w dół) sługi – Marii.  Maria i Jezus śnią (obydwoje mają zamknięte oczy). Jest to obraz o tym co ich ze sobą łączy…i o cierpieniu, które przyjdzie z chwilą ich rozstania. A więc o roz-łące / utracie pewnej wyjątkowej miłości (W Pasji Mela Gibsona – obok scen, w których Jezus jest poddawany torturze (biczowany, osądzany, z krzyżem) , są sceny spokojne – jedną z nich jest wspomnienie chwili, gdy był stolarzem (cieślą) i prezentuje swej mamie zrobiony właśnie stół – scena ta ma w sobie coś z intymności, która wytwarza się między dwojgiem kochających się osób – Jezus był jeszcze pod jej opieką, bezpieczny i szczęśliwy). Ale na obrazie widać jakby nagi Jezus (noworodek) osuwał się z jej sukni. Jezus niedługo dorośnie – założy portki i zapyta sam siebie: „No dobrze, ale po co żyję?”

Madonna odpoczywa modli się czy śpi?

Madonna na łące – O czym jest ten obraz? O smutku Marii, jej więzi z synkiem?  a może o Jego przeznaczeniu –  związanym z wyższym, boskim porządkiem. To zarówno jej syn, ale i Bóg – do którego zdaje się modlić. Dłonie Marii złożone jak do modlitwy – już wprowadzają pewien zgrzyt! Jak to? Mama nie obejmuje swego małego synka?  Małe niewinne dziecko przeznaczone jest losowi, którego matka (i „służebnica”) nie rozumie ale przeczuwa że coś nastąpi – ale o tym nie da się tak powiedzieć wprost – w dwóch słowach. Przeczuwa i niepokoi się… My już wiemy: Jezus umrze, by „wykonało się”, by odkupić grzechy ludzkości itp… ale ten obraz mówi o smutku i cierpieniu, które dopiero nadejdzie… „nie moja wola, ale Twoja Wola się stanie”…*.

*słowa Jezusa w Ogrójcu, o odsunięcie od niego kielicha goryczy. Ale potem posłuszne wykonanie tego, czego pragnie jego Ojciec Bóg. kielich goryczy, który Bóg każe mu wypić…od tej sceny zaczyna się film ‚Pasja’ Mela Gibsona. 


tło obrazu:

alegorie, człowiek, przyroda

często jest tak, że to co najważniejsze – dzieje się na drugim planie…

Tutaj, to co na pierwszym, nie może się obejść bez drugiego. W meczu tenisowym, by widowisko było udane, nie tylko zawodnicy muszą grać na dobrym poziomie, spisać muszą się też „mistrzowie drugiego planu” –  sędziowie. I najlepiej by byli ledwo widoczni – wówczas ich praca jest najlepsza.

A co dzieje się na obrazie:

1. ptak walczy z wężem – jest to pelikan** (biały ptak), bo te ptaki symbolizują dobro. A wąż – wiadomo – to grzech (szatan) i zło. A wiĘc walka dobra ze złem.

*pelikan w symbolice chrześcijańskiej utożsamiany jest z Jezusem – ptaki te często karmią swoje młody własnym mięsem – co jest nawiązaniem do sakramentu komunii…I przyjmowania opłatka (Ksiądz: ‚Ciało Chrystusa’ / wierny: ‚amen’)

179madox
Pelikan walczy z węzem

2.  Odbiciem tego pierwotnego świata – świata Walki i  z naturą jest ‚lewa strona płótna’. Siedzący mężczyzna w białym T-shircie, to nie jest raczej przypadkowy włóczęga…Obok są krowy, zwierzęta…Być może mężczyzna umiera…Ta strona obrazu bardziej ukazuje świat dzikiej przyrody, wolnej, nieuporządkowanej egzystencji – praw natury (jej okrucieństwa) i nieuniknionej śmierci. Nawiązuje do współistnienia człowieka z naturą, od której pochodzi. Siedzący mężczyzna może być alegorią pasterza:  „Pasterz pasie owieczki swoje” /  i nawiązywać do życia Jana Chrzciciela, który poprzedzał (i zapowiadał) przyjście Jezusa – spał w lesie – i chodził w futrze na grzbiecie. Na drzewie ponad walczącymi zwierzętami, usadowił się czarny kruk…złowieszczy symbol?***. Zwierzę to żywi się padliną, ale jego symbolika jest znacznie szersza. Kruk ma związki z mistyką i tajemnicą. Odnosi się do narodzin i śmierci. (na dole więcej o kruku).

 Artysta wie, że naturę stworzył Bóg…i że z tej natury podlegającej śmierci i rozpadowi, wyłonił się człowiek świadomy – INDYWIDUALISTA…który pragnie, by go zapamiętano!

3. Memento mori = NIE CHCĘ przeminąć! – Po prawej stronie obrazu (na drugim planie) stoi postać w kapturze. Jest ona ukazana na tle zamku – symbolu porządku ziemskiego. Symbolu władzy na ziemi, sprawowanej w imieniu Boga (którą uosabiali książęta-królowie). Ale kim jest postać w kapturze>?< Może to jeden z zakonników, braciszków zakonów żebraczych – oni nawiązywali swym ascetycznym życiem i modlitwą do działalności Jezusa. Działalność m. in. zakonów franciszkanów, benedyktynów przyniosła odnowę życia duchowego / religijnego w średniowiecznych Włochach. Ale ta postać nie jest jednoznaczna…Może być to również ŚMIERĆ…Bo w średniowieczu powstało wyobrażenie śmierci jako: kobiety w białej szacie – choćby w „Rozmowie Mistrza Polikarpa ze śmiercią:”**…

——————————————

” (…) Uźrzał człowieka nagiego,

Przyrodzenia niewieściego,

Obraza wielmi skaradego,

Łoktuszą* przepasanego”

——————————————–

*łoktusza – biała chusta na głowie

Niebo – zamek – gospodarstwo – czyli władca i słudzy

porządek feudalny: na górze jest Król, poniżej zaś poddani, uprawiający ziemię. Ale obecność śmierci, wskazuje, że nikt jej nie uniknie…Stąd odnoszenie się do wyższego – religijnego porządku. I życia po śmierci…„Pamiętaj o śmierci” (znana średniowieczna maksyma) odnosi się zarówno do władców (królów) i poddanych (szlachciców), ale i prostych chłopów. Każdy jest równy wobec Boga. Łącznikiem między kościołem, a Bogiem, jest żyjący w ascezie ‚braciszek’. pustelnik, których pierwowzorem (takim pierwszym modelem do naśladowania) był we Włoszech  Franek z Asyżu, lub św. Aleksy (co robił kleksy)- którzy swe życie poświęcili duchowej odnowie człowieka… Tło obrazu w prosty sposób odnosi się więc do pokornej postawy Marii i Jezusa – ich służebnej roli, w boskim planie zbawienia. Mimo tych wielkich planów – obraz ma też w sobie wiele intymności, tak jakby widz został ”zaproszony” do prywatnej rozmowy (modlitwy) Marii i Jezusa i Boga…którego obecność zdaje się być wyczuwalna w boskim dziele – czyli otaczającej człowieka przyrodzie – wietrze, obłokach, niebie. artysta zaś (świadomy swej roli) pragnie to co dostrzega i odczuwa przekazać i odzwierciedlić najlepiej jak umie…by ocalić coś z siebie przed przemijaniem, przed śmiercią… by jakaś cząstka niego przetrwała…Tak jak w piosence Hey’a: „bo ja nie chciałabym tak po prostu po prostu przeminąć

—————————————————————————

4. Przyroda – Pogoda – czyli na łąkę w niedzielę…

Pejzaże nawiązują na pewno do włoskich krajobrazów…Ziemia wydaje się nieurodzajna, spalona słońcem, potęguje to wrażenie śmierci…ale naturę cechuje porządek cyklicznyśmierć i narodziny (odrodzenie) powtarzają się ciągle. znów się przenikają, odnosząc się w bezpośredni sposób do Jezusa i znaczenia jego ofiary (śmierci na krzyżu) i zmartwychwstania. Przyglądając się drzewom w tle, można odnieść wrażenie, że uginają się one pod naporem wiatru…Czy zapowiadają burze?

Niewielkie obłoki ozdabiają błękitne niebo…Nic nie wskazuje, by przyszło załamanie pogody. Ale coś wisi w powietrzu. Obecność kruka może wskazywać, że są to wczesne promienie słońca…ptaki te słyną z wczesnego wstawania (o brzasku)

—————————————————————————————————————————-

** Rozmowa Mistrza Polikarpa ze śmiercią

http://staropolska.pl/sredniowiecze/poezja_swiecka/dialog_01.html

***symbolika kruka http://elmoryah.blogspot.com/2014/06/kruk-mistyczny-straznik-sciezki-duchowej.html


piosenka Hey’a – „Czas spełnienia„:

DONNIE DARKO – kultowy film i świetna muza

Featured image
książka o podróży w czasie – gretchen rose – roberta sparrow – kim jest Frank?’ – trzeba połączyć fakty nim świat się skończy – cellar door
Gretchen Rose : Donnie Darko? to brzmi jak jakiś superbohater.
Donnie D.: Skąd wiesz, że nim nie jestem?

– zwiastun filmu –


Donnie Darko – Pewnej spokojnej nocy, na pokój zwykłego chłopaka spada silnik samolotu (nie udaje się ustalić skąd się WZIĄŁ!).. W wyniku katastrofy nikt nie ginie, bo lokator (Donnie) w chwili wypadku…lunatykuje i jest poza domem… Zostaje ocalony przez tajemniczego królika „Franka”, który we śnie każe mu wyjść z domu i (przy okazji) zdradza mu, że niebawem świat się skończy*… Do tego czasu Donnie Darko wykonuje jego polecenia…chłopaka spotyka wiele dziwnych rzeczy…

*podaje mu to z dokładnością co do dnia: godziny: minuty:  sekundy…jak na dokładnego królika przystało

 Film rozgrywa się pod koniec lat 80-ych i opowiada historię pewnego chłopaka z liceum (podstawówki?), który dorasta jak każdy nastolatek: przeżywa swą pierwszą miłość, chodzi do szkoły, kocha się w swej polonistce. W równoległej rzeczywistości (ale nie tylko we śnie) dzieje się jednak coś bardziej istotnego…Donnie ma ocalić świat przed zagładą : pomaga mu w tym królik Frank…(wytwór jego fantazji?), jego dziewczyna (Gretchen), nauczyciel fizyki i pewna starsza kobieta, powszechnie uważana za obłąkaną… kim naprawdę jest Roberta Sparrow? i dokąd prowadzą Cellar Door” (piwniczne drzwi) ?

donnie Oko
…przeczucie, że świat się zaraz skończy…
/ Inni poznają świat Donniego poprzez jego rysunki../

W filmie jest dużo dobrej muzyki – lata 80-te (INXS, tears for fears, Gary Jules (mad world), joy division, Oingo Boingo – czyli D. Elfman) i muzyka specjalnie skomponowana do tego filmu – autorska, która potęguje tajemniczy klimat filmu.

roberta sparrow
Roberta Sparrow czeka na list…

Pamiętam, że to ten film był mym pierwszym spotkaniem z muzyką Joy Division („Love will tear us apart”) i ładną piosenką na końcu filmu: Mad World (Gary Jules)…A poniżej piosenka autorska, ze sceny w kinie…w której znowu pojawia się Królik Frank…W filmie jest DUŻO dobrej muzyki… film i muzyka swego czasu nieźle namieszały mi w głowie. Możecie mi w sumie mówić Donnie Darko.

For whom the bells tolls – S. Baker and C. Daye

————————————————————————————————————————–

Featured image
lista utworów z filmu. Ale jest też wersja dwupłytowa, bardziej rozbudowana o autorskie kompozycje Michaela Andrews’a.

soundtrack 1 –

soundtrack 2 – https://www.youtube.com/watch?v=WYewlgJeLq0

mad world – Gary Jules

——————————————————————————————

w filmie pojawiają się aktorzy mniej znani. z tych bardziej znanych:

Patrick Swayze ( wodzirej, prowadzący spotkania „pokonaj swój strach”)

Drew Barrymore (nauczycielka polskiego (tu: angielskiego),

a w postać Donniego  Darko wcielił się – Jake Gyllenhall.

——————————————————————————————-

Donnie Darko – reż. Richard Kelly  /rok produkcji: 2001/  

http://www.filmweb.pl/Donnie.Darko – na filmweb