ZBRODNIA i KARAvaggio – malarz awanturnik

 CARAVAGGIO. 1571 – 1610

” Marność nad marnościami i wszystko marność”

800px-Michelangelo_Caravaggio_062
Caravaggio – „chłopak z koszem owoców”

Pewien młody malarz,  w którym „ciska się niespokojny duch” właśnie ostatnimi pociągnięciami pędzla kończy płótno (obraz), po którym nie poznasz, czy to ‚odbitka’ czy ‚obrazek’, tak realistycznie przedstawił on wszystkie szczegóły: owoce, gnijące liście i kosz trzymany przez urodziwego chłopaka (być może samego malarza). Jego wyzywające spojrzenie  goni za uciechami życia – zdradza pewne znużenie hulaszczym trybem życia (dziś powiedzielibyśmy, że właśnie zakończył dwudniowy ‚clubbing’) – To Dionizos!  Za chwilę młody chłopak odłoży pędzel i wyjrzy za okno, w którym rozciąga się pejzaż spękanej ziemi w promieniach  umbryjskiego słońca . Właśnie kończy się wiek XVI i zaczyna wiek XVII, to Włochy, gdzieś (może na obrzeżach Rzymu) w nadmorskiej wiosce … Do uszu chłopaka dobiega jednostajny i nieprzerwany szum morskich fal…które swym dźwiękiem mówią mu do ucha: „gdy umrzesz, my nadal będziemy odliczać czas w tym samym obojętnym rytmie.  Wszystko przemija, przeminiesz i ty.” W oczach chłopaka pojawia się smutek – przeczuwa kruchość młodości i nagłą bliskość śmierci…


tu muzyka z filmu Caravaggio – „I love you more than my eyes” – Simon F. Turner*:

http://freemp3now.net/catalog/Simon%20Fisher%20Turner%20-%20Caravaggio.%20I%20Love%20You%20More%20Than%20My%20Eyes

*(trzy pierwsze utwory – pliki)


Życie i śmierć

Czas życia Caravaggia – to bardzo gwałtowny i niespokojny (wojen religijnych – czas kontrreformacji) okres w dziejach Europy. Na jego płótnach goszczą podobne sceny – są to głównie sceny biblijne, z życia i śmierci Jezusa oraz jego uczniów…(malował też wątki z mitologii) Płótna te cechuje szczególna dramaturgia – wzmocniona przez uchwycenie postaci w gwałtownym stanie emocjonalnym („Wieczerza w Emaus”, „Złożenie do Grobu”) i zastosowanie tzw .maniery tenebrosy – bardzo silnego oświetlania postaci, przy zaciemnionym tle…co w połączeniu z realizmem przedstawianych postaci dawało wrażenie teatralności, a więc doniosłości wydarzenia, potęgując jego oddziaływanie na widza poprzez kontrast (światłocień). Caravaggio łamał konwencje. W renesansie postaci idealizowano, on zaś nie wahał się przedstawiać uczniów Jezusa (w końcu rybaków pochodzących z ludu) w podartej odzieży, z brudnymi paznokciami i zmarszczkami na czole. Jego realizm nie podobał się współczesnym, dziś jednak przez jego płótna Przebija wielka siła oddziaływania, której źródeł można szukać w gwałtownej naturze malarza (awanturniczego trybu życia) i życiu „prostego ludu” (biedoty) stolicy. Był wielokrotnie oskarżany o rozboje, choć chroniła go protekcja kardynała Scypiona – który był fanem jego sztuki (i mecenasem).

S0091347 Calling of Saint Matthew. Contarini Chapel. Image licenced to Stephen Forsling FORSLING, STEPHEN by Stephen Forsling Usage : - 2000 X 2000 pixels © Scala / Art Resource
„Powołanie św. Mateusza” – stroje mężczyzn są  z XVI w.  Caravaggio tworzył iluzję, że Jezus tak jak on – był prowokatorem, który posiadał wielką siłę oddziaływania (charyzmę) – bo niby czemu rzucali wszystko i za nim szli>?<

Pod prąd normom – REALIZM I ŚWIATŁOCIEŃ

Taki wizerunek Caravaggia utrwalił też znany reżyser Derek Jarman** w(sam malarz głośno demonstrujący własną orientację homoseksualną) filmie o malarzu – . Caravaggio w jego filmie to człowiek żyjący na marginesie społecznym, a jednocześnie goszczący na ‚papieskim dworze”. Od najmłodszych lat tułający się po ulicach Rzymu, znał speluny i inne lokale, w których Rzymianie (robotnicy, biedota) trawili czas. To malarz ‚prostego życia’ – jak to mawiała PO: „o losie zwykłych Polaków”.

Tylko, że tego malarza nie da się łatwo wepchnąć w szufladkę. Gdy zlecono mu namalowanie Marii Magdaleny, to nie wahał się obsadzić w tej roli prostytutkę Lenę, którą znał z rzymskich ulic. Jak mówił Jarman: „I właśnie tak powinno być. Kto  bardziej nadawał się do tematu Marii Magdaleny, jak nie prostytutka, którą mieszkańcy stolicy znali z Piazza Nuvona, i mijali w drodze do kościoła?” Styl życia też wyłamywał się konwencjom. W FILMIE Caravaggio znajduje natchnienie i muzę w młodym awanturniku Rannucio! Malarz był homoseksualistą – widać to po zmysłowych portretach chłopców i zniewieściałych poetów – co łączyło go jednak z młodym chłopakiem z nizin społecznych? Co dla niego znaczył? I jak wiele?


Zbrodnia i  Wygnanie

37depos
„Z Ł O Ż E N I E   D O   G R O B U” – teatralność i kompozycja wzmacniają oddziaływanie obrazów Caravaggia na widza. Gesty Marii Magdaleny (wyrzucone w górę ręce) przekazują dramaturgię. Obrazy działały na wyobraźnie wszystkich wiernych – biednych: „Patrzcie! oni wyglądają jak my” i bogatych: „każdy cierpi i każdy umrze!”

W filmie jest z resztą wiele odniesień do obrazów Caravaggia, do skromnego życia plebsu, ubóstwa – przepychu dworskich balów, przemijania…erotyki i fizycznego zmagania (sceny umierania – pogrzebu – walki – namiętności)… tułaczego życia, z dala od społecznych norm.Tworzenia i niszczenia. Wartym uwagi zabiegiem (poza strojami) jest wprowadzenie współczesnych rekwizytów do scen filmu: motocyklu, wraku samochodu, czasopisma (przeglądanego przez kryptociotę w kiblu) z obrazami Michelangelo, maszyny do pisania (używanej przez hejtera lub dziennikarza!)...Reżyser-scenograf robi to samo co Caravaggio na swych płótnach, przedstawiając postaci w modnych strojach jego epoki („Powołanie św. Mateusza”). Jarman w swym filmie nawiązuje też do poczucia humoru malarza – przedstawia postaci w czapeczce z gazety (atrybut malarza i fachu) czy w ciemnych okularach. Drugim zabiegiem reżysera, było eksperymentowanie z lustrami, dla osiągnięcia efektów świetlnych bliskich tych, które widzimy na obrazach Caravaggia. Większość płócien powstawała w zaciemnionej pracowni.  Zostajemy niejako zaproszeni w proces twórczy malarza, do jego pracowni – ubijanie umbry na późniejszą farbę, ustawianie modeli, oraz w świat emocji, które w tych płótnach uwięził.

W filmie Jarmana pojawiają się narracje – spowiedź udręczonej duszy malarza, ciągle walczącego z własnymi demonami. Jedna z najbardziej dramatycznych kwestii wypowiedziana jest chyba w pół trzeźwym stanie – oszołomienia śmiercią kogoś bliskiego:

„I love you more than my eyes”

Powyższe słowa wypowiada w trakcie malowania jednego ze  swych najważniejszych  obrazów – ‚Śmierci Marii’…w której twarzy odbita była podobizna topielicy – Leny, z którą dobrze się znał (a może przyjaźnił).

Niedługo potem sam weźmie udział w awanturze (kłótni) w której zabije człowieka (być może w afekcie) – będzie zmuszony uciekać z Rzymu. Odtąd skazany jest na los tułacza – i życie w ciągłej obawie o własne życie. Umiera w 1610 r.  (na skutek odniesionych ran – po kolejnym pojedynku?)

35emmau
„Wieczerza w Emaus” – gwałtowne gesty uczniów Jezusa, którzy  ‚odskakują jak rażeni piorunem’, bo rozpoznają NAGLE Jezusa w młodym przybłędzie… malarz przedstawia najbardziej dramatyczny moment sceny. Jeden z uczniów najpewniej był rybakiem – zdradza to muszelka przypięta do kamizelki – drugi z nich ma łatę na łokciu i pierwsze objawy łysienia.

emaus
fragm. „Wieczerzy w Emaus” (Jezus)  – młody Jezus wygląda inaczej, niż znali go uczniowie  –  Caravaggio na nowo interpretował znane wątki  biblijne i przedstawiał przedmioty z fotograficzną perfekcją

 – zapowiedź Baroku…i zmian –

„Z głębokości wołam do Ciebie Panie” (de profundis)

Caravaggio nurza się w mroku (chaosie). Ciemność jaka zapanowała w Europie w XVII wieku  -okresie wojen, przelanej krwi i lęku przed śmiercią – jest w jego sztuce zapowiedzią zmian, które dały początek kulturowej rewolucji. W sztuce średniowiecze nieprzypadkowo określano „wiekami ciemnymi”. Barok – związany z kontreformacją” (rewolucją przez sztukę) miał znów sprowadzić wiernych „na właściwe” tory. Do Boga, do kościoła (koniecznie katolickiego). Ważną rolę odegrała w tym sztuka – także Caravaggia, którego obrazy do dziś wiszą w rzymskich kościołach i wzbudzają wciąż duże poruszenie (jeśli wierzyć zakonnicy, która mi o nich mówiła). Caravaggio – ogromny niepokój jego sztuki, i ‚pragnienie zbawienia’ umęczonego malarza – zapowiada Barok:  z przepychem kościołów, głębokimi stanami duchowymi (emocjonalnymi), kultem świętych (patrz: ekstaza św. Teresy z Avila) i nowego czasu w kulturze. To artysta – pomost – łączący sztukę wyrafinowania (wirtuozerii wykonania doby Renesansu) z ogromnym ładunkiem emocjonalnym (duchowym) i teatralnością sztuki Baroku – inspirować będzie Rubensa, Rembrandta, la Toura (obrazy przy świetle świecy). Caravaggio jednak mało przejmował się kościołem i pozostał jedynie sobie wiernym Buntownikiem (czego odbiciem było jego życie). Na kilka wieków o nim ‚zapomniano’, by na nowo odkryć jego sztukę i GENIUSZ, w XX wieku!

Niech żyje Caravaggio! Niech żyje żyje nam!

poniżej: „Głowa Meduzy”

20medusa


**1. film Caravaggio – reż Derek Jarman – po angielsku:

2. dokument ukazujący eksperymenty ze światłem Caravaggia i jego życie – In English

3. Rzeźba z Teresą z Avila (wspomniana   rzeźba barokowa Berniniego)

4.  ‚kontreformacja’ – co to?

polityka i działania Kościoła Katolickiego (w skrócie: walka  o odzyskanie wpływów w Europie i wiernych) zmierzająca do odbudowy znaczenia Kościoła Katolickiego. Zapoczątkował ją Sobór Trydencki zwołany w połowie XVI wieku. Zmienił on dotychczasową politykę Kościoła, który powołał WIelką Inkwizycję (sądy mające strzec doktryn Kościoła) i zakony wykonujące ich wyroki (tę rolę pełnili głównie Jezuici). Kontreformacja – miała zwalczać doktryny protestanckie. Kościoły przyciągały wiernych (lud) przepychem i bogactwem zdobień-pięknych ołtarzy i sztuką. Przyniosła odnowę duchową (do rewolucji kulturowej zaangażowano też artystów). Watykan był ważnym ośrodkiem tych przemian… ( z Encyklopedii: Wiem)


reprodukcje ze strony :’web gallery of art’

Reklamy

Uciekające obrazy i chłopaki z Tveita

Featured image
„KRZYK” – Edward Munch                            litografia.1893

Chłopcy z Tveita (czyt: Tłejta?)

W 2004 r. w Oslo, w biały dzień doszło do nietypowego zdarzenia…dwa obrazy „wyszły” z muzeum. Następnie „wsiadły” do bagażnika samochodu i odjechały…na kilka lat zniknęły z życia publicznego, by później (już przed kamerami) przyznać, że spędziły ten czas w łazience – typowego mieszkania w dzielnicy Oslo – wisząc (schowane) za plakatem Arnolda Schwarzenegera*…A  ściślej spędził ten czas Munch razem ze swym „Krzykiem”. Jak to możliwe, by obrazy się poruszały?  „Cudu”  dokonało kilku śmiałków z organizacji „iluzjonistów”, której siedziba znajdowała się w zapomnianej dzielnicy Oslo – Tveita (skąd chłopcy wzięli swoją oficjalną nazwę – GANG Tveita**…była to nieformalna grupa, która dokonywała w latach 90′ wielu napadów na banki*, bankomaty i włamań na tle rabunkowym.

Wspomniany wyżej obraz zniknął bo…nie był chroniony żadnymi zabezpieczeniami. Chłopcy uczestniczący w akcji: „uciekaj z Munchiem” weszli do muzeum (w kominiarkach) w godzinach pracy, za pomocą „pałki i pistoletu”  nastraszyli ochroniarza i zwiedzających, po czym zwyczajnie zdjęli obrazy ze ściany i uciekli \ Wyszli…szarpiąc się z drzwiami wejściowymi, bo otwierały się do wewnątrz. Po dwóch latach obrazy odzyskano (31 sierpnia 2006 r.) na skutek porozumienia policji ze złodziejami.*


040822_scream_bcol.grid-6x2
dwa obrazy „uciekają” z muzeum Muncha; Oslo, 22  sierpień 2004r

„…Police did not say where or how the paintings were found, but Stensrud (Chief Policeman) said the damage to the stolen works was „much less than what one could have expected.”

tłumaczenie: /  „…Policja nie zdradziła gdzie i w jakich okolicznościach znaleziono obrazy , ale Stensrund (komendant norweskiej Policji) przyznał, że:  ‚…uszkodzenia skradzionych prac są znacznie mniejsze, niż przypuszczano…’ ” / ha!


przypisy:

* Wszystkie te informacje (włącznie z akcją „wyniesienia” obrazu Muncha i miejsca ich ukrywania) opisane zostały w książce: ” Policjanci i złodzieje”.

http://poczytane.blog.onet.pl/tag/literatura-norweska/„Policjanci i złodzieje” – Kjetil Stensvik Østli – więcej o książce i wyłaniających się z nich historii: policjanta, ściganego przez niego przestępcy, przywódcy gangu – jako jednego – spójnego świata…

https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_stolen_paintings – lista skradzionych obrazów, w wikipedii: „Krzyku”Muncha itp…

** http://no.wikipedia.org/wiki/Tveitagjengen – o gangu z dzielnicy Tveita. Za jej (nieformalnego) przywódce uznawało się Jana Kvalena, ochroniarza z pobliskiego Centrum Handlowego Tveita Center, który stworzył kodeks postępowania dla zgromadzonych wokół niego chłopakuf z Tveita.


Featured image
ładny chłopak, gdyby brał udział w akcji odbicia obrazów, nie wykluczam, że też chętnie bym pomógł

Trudno powiedzieć, czy kanadyjski zespół RUSH inspirował akcję „Gangu Tveita”. Ale okładka ich płyty „Moving pictures” przypomina trochę ich wyczyn:

http://www.youtube.com/watch?v=3jr7llQ6gNQ

„catch the myth,

catch the mistery,

             catch the…spirit

catch the sphere”

                                                      ‚tom sawyer’ –   R U S H


  „uciekającymi” obrazami były: „Madonna” i „Krzyk” – autor: E. Munch

pobrane
                    ” KRZYK” i  ”MADONNA”…Po powrocie

https://en.wikipedia.org/wiki/The_Scream  –   na temat ”scream”/ ”Krzyku” w wikipedii