Portret. Lustro modela czy artysty. cz I

portrety

„Ujawnić sztukę, ukryć artystę, oto cel Sztuki”

Oscar Wilde – „Portret Doriana Graya”

Dziś wyruszymy w świat portretu. A dokładniej – (naj)bardziej bezpośredniego ludzkiego wizerunku, który  – zanim wynaleziono aparat fotograficzny (i kamerę), był jedynym sposobem na uwiecznienie czyjejś podobizny. Do dziś np. w Polsce portrety Stanisława Witkiewicza ( FIRMA portretowa) z początku XXw. stanowią żywą encyklopedię ówczesnej elity kraju i ludzi światka kultury czasów przedwojennych.  Najważniejszą ( a na pewno najdroższą) podobizną ludzką w historii sztuki pozostaje Mona Lisa Leonarda da Vinci – właśnie portret. Vincent van Gogh obsesyjnie odmalowywał w swych autoportretach własne nastroje. Czy pamiętacie scenę z Titanica i rozkaz pięknej damy: „namaluj mnie jak swoje Francuski” i jej akt namalowany przez rumieniącego się chłopca…? Portret od dawna miał różne funkcje: od wyznania miłości, utrwalenia wizerunku panującego władcy czy siebie.  Dla wielu artystów był też wyrazem poszukiwań własnej drogi i manifestem artystycznym (autoportrety) oraz…formą zarobku. Ale od zawsze wiązało się z nim jedno główne zadanie – uwiecznić modela.

maria_p_j
Witkacy – portret Marii Jasnorzewskiej-Pawlikowskiej, poetki. Jeden z obrazów będących owocem założonej przez niego Firmy Portretowej. (XXw. lata 20-te), która cieszyła się dużą popularnością…Każdy chciał mieć portret Witkacego

Tradycyjne malarstwo – Renesans i Barok

Każdy malarz chwytał się ludzkiego wizerunku z innych powodów. We wszystkich znanych mi portretach ujawnia się ciekawość naturą ludzką, a u artystów zdolność odbicia złożonej       (w pozornie prosty sposób) natury portretowanych…Sztuka portretowania przez wieki ewoluowała, stając się z czasem tematem-manifestem stylu i osobowości artysty. Gdzieś po drodze zgubiono to co dla mnie zawsze było najważniejszą częścią portretu: uchwycenia ulotności życia (urody, osobowości ludzkiej) i charakteru portretowanych. A teraz kilka portretów. Zapraszam:


montefeltro-portret
W dobie Renesansu, portret współgra z harmonią natury. Książę Montefeletri spogląda na ukochaną żonę a w tle widać wzgórza otaczające księstwo Urbino, którym rządził. Malujący ten obraz Piero della Francesca (XVw.) wybrnął z pewnego problemu malując postacie z profilu. Książę  Federico stracił wcześniej prawe oko w walce i tylko tak można było to ukryć. Nie zmienia to faktu, że postacie zostały namalowane z niezwykłą starannością . Portret Batisty Sforzy (żony księcia Urbino), jest najprawdopodobniej obrazem pośmiertnym i ma podkreślać więź małżonków i ogromną miłość, którą darzyli się nawzajem.  \ 1465-67, Włochy
240px-el_greco_dam_i_pals
El Greco swoje największe dzieła stworzył w Hiszpanii, gdzie żył i zdobył uznanie dzięki swym obrazom religijnym. Ten portret  młodej kobiety z futrzaną etolą (rodzaj szalu) powstał w XVI wieku. Drobna i blada twarz kobiety kontrastuje z z czarnym tłem. Dziewczyna spogląda na widza śmiałym i pewnym siebie spojrzeniem. Szal i biżuteria zdradza, że pochodzi z wyższych sfer.

Kiedyś artysta posługiwał się farbami, by ukazać człowieka (wrażliwość i twarz) możliwie najlepiej jak potrafił. Model zasiadał w pracowni malarskiej i tworzenie obrazu wiązało się z wielogodzinnym pozowaniem i cichym obcowaniem malarza z modelem-modelką. Francis Bacon (malarz XX wieczny) często malował siebie i innych na podstawie zdjęć. Andy Warhol tworzył portrety wielokrotne – czasem do zdjęcia postaci dorysowywał kilka linii, określając je dziełem sztuki. Tak więc portret jak całe malarstwo ulegało zmianom.

hals_1_1
Frans Hals    – mężczyzna ukazany w typowym dla XVII wieku stroju mieszczańskim  (Niderlandy),   lubi  życie i prawie pyta: ” szklaneczkę? „. Dzięki obrazowi widzimy ówczesną modę oraz raczej pogodne usposobienie mężczyzny.
innocent-x-velazquez
Portret papieża Innocentego X – Velazqueza z 1645 r.  Gdy Papież zobaczył swój portret, stwierdził, że został przedstawiony zbyt prawdziwie, bo malarz uchwycił jego zacięty i  (zapewne) trudny charakter. Najwyższy hierarcha Kościoła został ukazany niemal jak władca. W dobie Kontrreformacji, papieże odzyskali wpływ na politykę całej katolickiej  Europy.
jasiu
Barok i Rembrandt… w trochę zmienionej wersji 😉 Nawet tu widać, że domeną portretów z tamtych czasów było światło i nastrojowość.

ZMIANY ZMIANY ZMIANY

lady-agnew
KOniec XIX w. portret tej kobiety (Lady Agnew), jest przykładem hołdowania tradycji portretu realistycznego. John Singer Sargent uchodził za jednego z największych portrecistów swoich czasów. Jego obrazy cechowała subtelna i świeża kolorystyka.

Romantyzm dokonywał swoich rewolucji (także w Sztuce) z hukiem. Oświecenie i później malarze realistyczni też zmieniali sztukę, ale bardziej po cichu – wracając do korzeni. Potem przyszedł Impresjonizm, który całkowicie zburzył dotychczasowe myślenie o kolorze i jego zastosowaniu. Van Gogh to chyba największy spadkobierca tej rewolucji. Malarze wyszli ze sztalugami na powietrze i ich jasne i świeże obrazy, piękne barwy i przedstawianie ludzi (idealistyczne i piękne obrazy Renoira) w pełnym blasku zburzyły dotychczasowe prawa, którymi rządziła się także sztuka portretu. Nowe podejście do koloru i rozumienia sztuki pod koniec XIX wieku, znalazło swoje odbicie także w portretach. Odtąd już zupełnie nieistotny stał się model, a demonstracja własnej artystycznej drogi…Portret Mattisse’a (duchowego przywódcy fowistów) to pokazanie drogi nowej sztuki, gdy wynaleziona fotografia (połowa XIX w.) zmieniała wyobrażenie o roli artysty, usuwając w cień dotychczasową jego funkcję:portrecisty-kronikarza. Teraz sztuka wyznaczała nowe szlaki: poszukiwała i eksperymentowała. Picasso i jego kubistyczne portrety (patrz: u góry – tapeta) są tego żywym dowodem…Nowożytne ruchy artystyczne zrywają zupełnie więzi z tradycyjnym wyobrażeniem artysty: portrecisty, wyłącznie odzwierciedlającego dokładnie naturę (patrz renesans i barok). Od teraz sam twórca (też kobiety – emancypują się kobiety, czego przykładem Frida Kahlo i Tamara Łempicka)  wyznacza nowe szlaki…

e3056742b018c26ac1f72fce77ffa563.jpg
portret Henri Mattisse’a pędzla Paula Derrain’a. Początek eksperymentowania z portretem i kolorem. W obrazie, kolorystyczna mozaika wybija się na przód, spychając na plan dalszy podobieństwo modela.

 


tamara-tamara
Namalowany przez Łępicką obraz nowoczesnej kobiety, można traktować jako autoportret. To styl Art Deco – popularny w latach 20-ych XX wieku styl, w którym Łępicka odmalowywała kobietę wyzwoloną i niezależną. Do głosu doszły artystki.

 

 

A jaki obraz Ty byś dodał(a) ?

 

 

Portrety z tapety u góry (od lewej):

Góra: „Dziewczynka” Artur Grotger XIXw / „Autoportret” -Francis Bacon –  XXw./ „Portret Kobiety” – Gosia:) XXIw / „Fotografia kobiety w Kryzie” – Hendrik Kertens 2011r / .   dół:  „portret Maxa Ernsta” Andy Warhol – lata 70-te XXw./ wizerunek Barracka Obamy, początek XXIw. / Portret dziewczynki – Olga Boznańska, koniec XIXw. / Fernande Olivier – Pablo Picasso XXw.

Link

TU –  10 portretów które są chyba ważne – ranking kogoś innego – A wy co na to?

ŚMIERĆ CHATTERTONA. męczennika romantyków. poety

Pewnego sierpniowego wieczoru do skromnej izby na poddaszu domu przy ulicy Brooke Street,  wszedł oryginalnie wyglądający młodzieniec. Wyraźnie zataczając się ze zmęczenia (od paru dni nie jadł) rzucił na krzesło swój surdut (płaszcz) i runął na łóżko, nad którym przez uchylone okienko wkradał się do środka  gwar miasta i widać było światła  domów z odległych dzielnic Londynu. Chłopak ciężko oddychając sięgnął do kieszeni po zwitek papieru, otworzył oczy i przebiegł oczami po kilku linijkach, po czym ogarnięty nagłym szałem porwał papiery na strzępy. Otworzył niewielki flakonik  i długo się nie namyślając połknął całą jego zawartość… zamknął oczy, a rude zmierzwione włosy, opadły na jego bladą twarz. Jeszcze chwilę pierś pulsowała gwałtownie ….zaciśnięta pięść opadła bezwładnie na drewnianą podłogę, po której potoczył się flakonik….izbę spowiła cisza i noc. 


Chatterton 1856 by Henry Wallis 1830-1916
Henry Wallis –  ŚMIERĆ CHATTERTONA  – 1856 r.

Tak mogłaby wyglądać literacka wersja  obrazu Śmierć Chattertona, którego autorem jest Henry Wallis. Był to jeden z najważniejszych obrazów XIX wieku,  w którym poeta-artysta ukazany jest jako męczennik, istota nierozumiana przez społeczeństwo i umierająca w biedzie i zapomnieniu. Wpisuje się w mit artysty romantycznego: nierozumianego przez współczesnych…

Ale wróćmy do obrazu. Leżąca na łóżku postać przyciąga uwagę niepospolitym pięknem. Wygląda trochę jakby pogrążyła się w głębokim śnie, ale tytuł podpowiada nam, że zmarła. Jest to więc pośmiertny portret poety-artysty, który z istoty żyjącej na przekór normom i prawidłom społecznym, był skazany na samotność i zapomnienie.

Kim był Chatterton? Prawda a mity

thomas_chatterton-1

To Thomas Chatterton XVIII wieczny poeta, który miał niespełna 18 lat, gdy zmarł (1852 – 1770). Przez wiele lat utrzymywano, że przedawkował on arszenik (otruł się), z rozpaczy, w którą miał wpędzić go brak literackiego sukcesu, samotność (zapomnienie) i życie w biedzie. Rzeczywistość wyglądała jednak trochę inaczej… Tomasz(ek) Chatterton przyszedł na świat 20 listopada 1752 roku w Brystolu jako syn nauczyciela (oraz kościelnego) i szwaczki. Ojciec zmarł niedługo przed porodem. Wychowywany przez matkę w skromnych warunkach , Thomas uczęszczał do różnych szkół, w których nie osiągał wybitnych osiągnięć. Pracował w kancelarii adwokackiej, ale w wolnym czasie zajmował się pisaniem oraz czytaniem wszystkiego co wpadnie mu w ręce. Fascynowała go poezja i dawne teksty, których część znalazł i przywłaszczył sobie jego ojciec. Młody Thomas chłonął dawne teksty, literaturę ze średniowiecznych czasów i musiał wtedy wpaść na pomysł stworzenia fikcyjnej postaci Thomasa Rowley’a – mnicha, pod którego nazwiskiem stworzył średniowieczną poezję. Teksty te zdradzały wyjątkowy talent literacki autora i były niewątpliwie sensacją. Chatterton postanowił zerwać z pracą w kancelarii (został wyrzucony po tym jak sporządził testament klienta napisany wierszem) i utrzymywać się z pisania. Przeniósł się do Londynu, w którym podpisał kilka zamówień na różne teksty. Napisał m.in. : sztukę „Zemsta” oraz satyry polityczne, tworzył również poezję. Pisanie zapewniało mu stałe dochody i powodziło mu się całkiem dobrze, o czym mówi też fakt, że mógł samodzielnie wynająć pokój.

d6ad9c46746b8f94967ba73f8fcfeb34e6ea25ad.png
podarte rękopisy przez  Chattertona

Mit śmierci  Chattertona wziął się stąd, że jego przedwczesna  śmierć świetnie wpisywała się w romantyczne wyobrażenie tragicznego i nierozumianego artysty. Faktycznie  jednak śmierć poety mogła być wynikiem nieszczęśliwego wypadku, ponieważ Thomas przechodził chorobę weneryczną (poddasze, w którym wynajął pokój mieściło się nad domem publicznym i chwalił się swymi podbojami miłosnymi) i stosował arszenik w celach leczniczych. Odkryto, że równocześnie zażywał opium** i to mieszanka tych dwóch silnych substancji, które znalazły się w jego organizmie, doprowadziły do jego śmierci. Zmarł w nocy 24 sierpnia 1770 roku.

05a43de6d6a182b4b0de52e92dd358e567845176
w tle widać  panoramę Londynu z sylwetką Katedry Św. Pawła

**opium było popularnym narkotykiem zażywanym przez artystów – halucynogennym –  wpływającym na polepszenie nastroju, czasem także uśmierzało różnego rodzaju dolegliwości, jego działanie można porównać do „konopii”.


Co przedstawia obraz? 

Jest to strych-pokój, w ktorym mieszkał Chatterton w domu przy Brooke Street w Londynie. Autor płótna Henry Wallis namalował go na strychu wynajętego domu, który znajdował się niedaleko mieszkania, w którym zmarł Chatterton. Widok z okna ukazuje panoramę Londynu z wyraźnie zarysowaną wieżą Katedry Św. Pawła. Sama izba jest skromna, z krzesła zwisa modny szkarłatny płaszcz, zdradzający, że poeta ubierał się modnie. Najważniejsza na obrazie jest postać poety, przedstawiona chwilę po zażyciu trucizny. Jego twarz jest trupio blada i wyraźnie kontrastuje z gęstą rudą czupryną. Chatterton leży bezwładnie na łóżku i wygląda jak posąg. Jego nogi odziane w błękitne spodnie i ręce ułożone są na łóżku w pięknej pozie przywodzą na myśl postać świętego (męczennika?), którego ten zdolny młodzieniec zaczął uosabiać dla następnych pokoleń zbuntowanych i nierozumianych poetów, malarzy i zdolnych odmieńców wszelkiej maści. Chatterton leży spokojnie, ale podarte rękopisy i strzępy papieru podarte na podłodze, ujawniają udręczoną duszę poety, który targany różnymi namiętnościami i zwątpieniem, zniszczył owoce własnej pracy. Obraz został namalowany bardzo realistycznie,chcąc zachować scenę śmierci w możliwie najbardziej zbliżony do okoliczności w jakich zmarł poeta. Na ziemi leży flakonik po zażytym arszeniku. W tle izby widać stolik a także kwiatek w doniczce, co może odnosić się do poety i jego talentu, który zakwitł w tak wczesnym wieku.

fe2fbd84f308f2a5c71c044d17dcdea06396c43b
buteleczka z aRszenikiem, trucizną-lekarstwem, która doprowadziła do jego śmierci.

Prerafealici:

„Śmierć Chattertona” wpisuje się w sztukę prerafaelitów,  ruchu malarzy, którzy wielki kunszt malarski (odwzorowanie natury) łączyli z literackimi postaciami z legend, literatury (wtedy nie było kina) i poezji. Śmierć poety Chattertona (choć przypadkowa) zapewniła mu legendę i ogromną popularność na równi z rycerzami z angielskich pieśni i bohaterkami książek (Ofelią Szekspira czy Lancelotem) czego dowodem obraz Henry’ego Wallisa. Studia malarskie w Paryżu i powrót do Londynu spowodowały, że znalazł się pod wpływem rodzącego się ruchu prerafaelitów, a obraz „Śmierć Chattertona” to kwintesencja ich sztuki: liryczne malarstwo, w duchu romantyzmu, idealizujące swe postaci i zdolnością fotograficznej dbałości o szczegóły.

To jeden z mych ulubionych obrazów….prerafaelitów.

Ciekawostki:

  • do postaci Chattertona pozował młody poeta angielski George Meredith, z którego żoną autor obrazu (Henry Wallis) uciekł dwa lata później.
  • Obraz „Śmierć Chattertona” istnieje w dwóch wersjach. Jedna znajduje się w Tate Gallery w Londynie, druga w Brystolu – rodzinnym mieście Chattertona.
  • Dopiero po śmierci Chattertona okazało się, że był on autorem średniowiecznych tekstów Thomasa Rowley’a, które uznano za arcydzieła literatury angielskiej

Źródła:

Die Brücke – ekspresjoniści z Berlina.

Ekspresjonizm Niemiecki cz. I

– Die Brücke –

206e57e2c504cf03b9cbc355e9313460
Karl Schmidt- Rottluff – dwie twarze

„Die Brücke” – czyli po niemiecku „most” – było grupą artystyczną, założoną w 1905 r. w Dreźnie przez kilku studentów. Po przeniesieniu do Berlina (1911), grupa stała się kolebką niemieckiego ekspresjonizmu, do której dołączyło wielu artystów. Ale tych 4 najważniejszych, którzy brali udział w tworzeniu programu to: Ernst Ludwik Kirchner, Otto Mueller, Eric Heckel i Karl Schmidt-Rotluff, później dołączył Max Pechstein. Twórczość Die Brücke zawierała w sobie niepokoje epoki, która poprzedzała i trwała po okresie I Wojny Światowej. Zwłaszcza po przeniesieniu do Berlina, ich twórczość skupiała się na wątkach rozkładu społecznego, gwałtowności, deformacji, afrykanizacji (prymitywnych formach) brzydocie (Kirchner malował kurtyzany na ulicach Berlina) i intensywnej kolorystyce.

EineKünstlergemeinschaft.jpg
członkowie Die Brucke, od lewej: Otto Mueller, Ludwik Kirchner, Erick Heckel, Karl Schmidt-Rottluff /  autor: Ernst L. Kirchner

Wpływy – czyli jak to się zaczęło:

Koniec XIX wieku i początek XX był czasem intensywnych poszukiwań zarówno w sztuce, jak i innych dziedzinach życia społecznego. Europą wstrząsały co rusz rozruchy, a widmo wojny największych mocarstw, wyścig o dominację w Europie i świecie (imperialistyczne zapędy i kolonie) stawał się obsesją polityków i karmionych snem o potędze mas. Miasta rozrastały się, zwiększała się liczba robotników, biedy i różnych zjawisk jak: prostytucja, wyzysk pracowników; Przemysł i industrializacja przeobrażała największe metropolie, w których żyły elity, artyści i klasa robotnicza. Do Berlina zawitały wystawy impresjonistów, później Vincenta van Gogha, P. Gauguin’a. We Francji rodził się ruch fowistów, pod przewodnictwem H. Mattise’a, których obrazy nazywano ‚dzikimi’ ze względu na jaskrawe, agresywne kolory, łamanie konwencji i barbarzyński stosunek do starych mistrzów.

schmidtrotluffhead.jpg
drzeworyty były częstą techniką ekspresjonistów – dawały efekt prymitywizmu i zniekształcania formy. / K. Schmidt-Rottluff

 

Prawdziwy skandal wywołało odsłonięcie i publiczne pokazanie obrazu Edwarda Munch’a – ‚Krzyk’ (1892). Rodziła się sztuka nowa i pełna niepokoju: Świat wewnętrzny artystów, ich przeczuciaobsesje i lęki stały się tematem nowo kształtującego się ruchu: Ekspresjonizmu

munch32
Edward Munch  –  prekursor ekspresjonizmu

 

1024px-Van_Gogh_-_Starry_Night_-_Google_Art_Project
Vincent van Gogh – Gwieździsta noc nad Arles; żywiołowość kolorów i niezwykła siła ekspresji jego płócien inspirowała wielu twórców Europy.

 

gauguin67
– Paul Gauguin –

1911 – przeprowadzka do Berlina  i rok 1914

Sztuka ekspresjonistów z Drezna przybrała na tempie i wyrazistości, gdy jej członkowie przenieśli się do Berlina – jednej z największych metropolii ówczesnej Europy. To wielkie miasto i szybkie tempo życia odbiło się w ich twórczości, co najlepiej widać w doborze tematów i obrazach Ludwika Kirchnera. W 1914 roku wybucha wojna – stan euforii osiąga większość społeczeństw Europy. Wielu malarzy zaciąga się do armii, m.in. Ludwik Kirchner (1915), który zostaje wysłany na francuski front. Dwumiesięczny pobyt w okopach przypłaca załamaniem nerwowym i zostaje wycofany z frontu:

kirchner.jpg
L. Kirchner – dziewczyna z wachlarzem

 

140650_1275079984_3e5c_p.jpeg
Kirchner – surowa sztuka miasta i anonimowego tłumu

 


Erick Heckel 

Heckel, Man at a young age 1906.jpg
1906 – portret mężczyzny (autoportret) – żywe jasne kolory

 

tumblr_l4ijsa2yjh1qa4s0qo1_500
1919 – portret mężczyzny – surowa estetyka obrazu (inspirowana drzeworytem)

Max Pechstein

00a032461947fca82181f1ed8d7fb68f
Pechstein – kobieta
ee75e0824d3f00bd8ec0f09465796e0e.jpg
Czytająca kobieta

 

44ec6568309b5e83235dfd8dd3cbe3de.jpg
Emil Nolde – „Ostatnia wieczerza”

Otto Mueller

Otto_Mueller_SELBSTBILDNIS_MIT_MODELL_UND_MASKE_925.jpg

sc0087dd02.jpg
O. Mueller – portret Kirchnera z modelką

Karl Schmidt-Rottluff

e4037007f0cdfb4e9010dc843366127a_h.jpg
Karl Schmidt-Rottluff – wykształcił własny styl malowania pejzaży

Koniec die Brücke  – 1913

W 1913 roku formalnie grupa Die Brücke przestała istnieć. Każdy z jej członków tworzył jednak dalej. Kirchner przeszedł kilka załamań nerwowych i popełnił samobójstwo w 1938 r. Karl Schmidt-Rottluff skupił się na malowaniu natury i wykształcił swój własny styl. Z chwilą dojścia do władzy Hitlera (1933), obrazy ekspresjonistów zostały określone mianem ‚sztuki zgedenerowanej’ i usuwano je z galerii. Po wojnie ich obrazy przywrócono do galerii i stanowią one istotny wkład w światową sztukę tego okresu.


OSKAR KOKOSCHKA – Niezależny ekspresjonista

Kokoschka – ekspresjonista z Austrii, przybył do Berlina w 1909 r. i z pewnością miał kontakt zarówno ze sztuką Munch’a, jak i artystami z Die Brucke. Rozwinął on niezależny styl, który pełen był ilustracji jego własnych przeczuć, leków i głębokich odczuć. Poniżej ilustracja niepokojącego autoportretu i jego kochanki, która już niedługo go opuści…

timthumb.jpg
Der Sturm‚ – Burza. Kokoschka i późniejsza żona Mahler’a – Alma

 

szedlem_plakat_druk.indd
polska Grupa ‚Bunt’ opierała swoją twórczość na założeniach ekspresjonizmu niemieckiego.

 

przydatne linki:

 

kirchner-franzi

My name is Pollock. Jackson Pollock

JACKSON POLLOCK . 1912 – 1956

a kto to kur… jest?

76.2553.150_ph_web

Zapewne wielu z was (tych niewielu czytelników), gdy pierwszy raz sięgało po farby i  wylewało je spontanicznie na kartkę, plując* farbami na lewo i prawo, zapełniając ją kolorem, układając w nieregularne wzory …nie wiedziało, że wzoruje się na znanym amerykańskim malarzu – Jacksonie Pollocku. Jego obrazy nie przedstawiają sielankowego ‚domku nad jeziorem’, są to żywiołowe i abstrakcyjne (pozbawione konkretnych kształtów) kompozycje, ginące w gąszczu nici farby: rozpryskiwanej kapiącej, strząsanej (‚zrzucanej’) z pędzla i z puszki z dużej wysokości na leżące na ziemi wielkie płótno. I choć technika ta przypomina zabawę dziecka  z farbami po pierwszym z nimi zetknięciu, zajęło mu dużo czasu, by odnaleźć swój własny środek artystycznego wyrazu.

*plując – czyli rzucając dużą zawartość farby z pędzla na płótno/kartkę (jak rzucanie błotem w kogoś)

namuth003
Pollock w trakcie pracy nad nowym obrazem. Farba ‚zrzucana’ z pewnej wysokości na płótno, tworzyła charakterystyczne plamy o nieregularnych kształtach…

jackson-pollock-08
w trakcie pracy nad nowym obrazem…Płótno, na którym malował leżało zazwyczaj na podłodze, przez co mógł w specyficzny sposób ‚nanosić’ farbę: strząsać z pędzla, wylewać z dużej wysokości (często przekłuwał puszki i lał  farbę ciurkiem z góry, stojąc na drabinie)

 

…Pollock – coś z życia (kilka faktów)…

Jakcson urodził się w 1912 w Wyoming, w jednym z małych amerykańskich miasteczek. Skończył szkołę artystyczną i w latach 30-ych, przeniósł się do NY. Od najmłodszych lat przejawiał skłonność do ryzyka, ale i tworzenia. Taki Cowbay z pędzlem, chyba najlepiej oddaje jego charakterystykę. W Polsce byłby ‚kozakiem’, lubił się popisywać  i nie stronił od mocnych trunków. Lubił też szybką jazdę, co przyczyniło się niestety do jego przedwczesnej śmierci – zginął w wypadku samochodowym w wieku 44 lat. Ten ‚dziki’ temperament (i bezkompromisowość), połączone z gwałtowną i skrytą naturą  chłopaka z małego miasta, biją z jego obrazów. Chociaż zakończę wyświechtanym frazesem, dobrze oddaje on żywioł  dzieł Pollocka:

„no risk no fun”

32
dzieło znane pod nazwą ’32’

Chociaż w Ameryce posiadanie w nazwisku słowa Jackson’ to jak połowa sukcesu, to jednak niczego nie gwarantuje. Młody, nieznany nikomu Jackson P. podróżując po kraju ze swymi rodzicami (to wtedy zafascynował się indiańskimi wierzeniami i kulturą)  snuł (nie)śmiałe plany o karierze malarza? Być może… Nie wiedział jednak, że po premierze jego płótna w 1943 r. w Muzeum Guggenheim’a, stanie się symbolem nowej amerykańskiej sztuki, która zdawała się znaleźć własną  drogę, wolną od europejskich wzorców. Swymi abstrakcyjnymi, gęstymi od nieregularnych serpentyn obrazami, Pollock przecierał szlak malarstwu znanemu później pod nazwą: action painting  (patrz ‚ważne terminy poniżej), zapoczątkowując kierunek:

„Ekspresjonizm abstrakcyjny”

 

blue-poles-number-11-1952


 

jackson-pollock5


 

Ważne terminy:

  •  action painting  – technika malowania stosowana przez twórców abstrakcyjnych, gł. abstrakcyjnych ekspresjonistów – polega na rozlewaniu, rozpryskiwaniu lub rozchlapywaniu farb na płótno w sposób spontaniczny, zgodny ze stanem duchowym artysty w momencie tworzenia dzieła; tym samym obraz stanowi zapis procesu tworzenia; technika stosowana m.in. przez J. Pollocka,W. de Kooninga,F. Kline’a. Abstrakcjonistów! (z encyklopedii INTERIA)
  • dripping – (‚drip’ z ang. ‚kapać’, ściekać) –  technika malarska polegająca na pokrywaniu poziomo leżącego płótna farbami, skapującymi z podziurkowanej puszki, kija lub pędzla.
  • informel – Tutaj
  • Ekspresjonizm Abstrakcyjny  w wikipedii- kliknij TUTAJ

 


JACKSON POLLOCK

Jacskon Pollock

LINKI przydatne do Jacksona Pollocka:

  • o Jacksonie Pollocku w wikipedii (angielski): tu
  • dzieła Jacksona Pollocka – od najwcześniejszych do ostatnich – do obejrzenia TUTAJ
  • film dokumentalny o Jacksonie Pollocku na Ytube, in ENG: Portret artysty 

===================================================================

4bc1a12a43fe681dbef05b9330d38742
ładna kobieta na tle obrazu J. Pollocka

 

ciekawostki dot. J. Pollocka i jego obrazów:

  • pewna kobieta (emerytowany kierowca ciężarówki) znalazła raz  w tanim sklepie na przedmieściach śmieszny obraz (gdzieś w kącie, którym nikt się nie interesował), kupiła go dla swego znajomego – płacąc za niego 5 $ dolarów. Później obraz okazał się dziełem J. Pollock’a. Gdy ktoś powiedział jej, że to najpewniej dzieło J Pollocka, rzekła: „A kto to k*r*a  jest Jackson Pollock?”. Dziś obraz jest wart 50 mln $
  • Podobno (tak było w filmie fabularnym o malarzu) Jackson Pollock prawie spóźnił się na wizytę w jego domu Peggy Guggenheim (ktoś B. WAŻNY), która umówiła się na obejrzenie jego obrazów…Jackon w tym czasie pił w knajpie i został siłą ściągnięty do domu przez swoją (dziewczynę, opiekunkę itp)
  • nim zaczął malować obrazy w stylu Action Paiting – Pollock mocno inspirował się surrealistami. Bezpośredni wpływ na jego twórczość miała malarka: Janet Sobel
  • w rolę malarza w filmie „Pollock” z 2000r. wcielił się  Ed Harris (Truman Show, Apollo 13).
  • O FILMIE ‚POLLOCK’ – na filmweb: TUTAJ 
  • zginął w wypadku samochod. (szybko jeździł i przerzutka nie zaskoczyła?)

7.1968


bonus:

chcesz mieć przyjemne tło do oglądania  sztuki Pollocka? jesteś pełnoletn i/a? posłuchaj tego:

Michael Nyman – Prospero’s Magic

 

Stryjeńska – malarka wyklęta

Zofia Stryjeńska 1894-1976

czyli Diaboł nie kobieta 

stryjenska zofia portret _6469849_1
Zofia czyli – historie burzące, obrazy dymiące, oczy iskrzące.

Sztuka Pani Zosi to mieszanka Art Deco, polskiej tradycji góralskiej (słowiańszczyzny), ekspresjonizmu i jej żywiołowego temperamentu. Nieprawdopodobnego temperamentu…i wyjątkowego talentu. Od razu rzuca się w oczy baśniowa, ‚żarówiasta’ (gorąca) kolorystyka, za którą stoi cała ŻYWA natura malarki…

zofia-stryjenska-wianki-2011-11-24

Powodów pisania o Pani Zofii jest przynajmniej kilka:

  1. W Warszawie ma miejsce TERAZ wystawa z jej obrazami, co nie zdarza się często, bo ma Ona status artystki ‚zapominanej’, niewygodnej, nielubianej, a docenianej po czasie. Co więcej, ta wystawa ma miejsce w MUZEUM NARODOWYM, co już w ogóle jest rzadkością. Czyli wreszcie ją doceniono!
  2. Jest to jedna z większych artystek-oryginałów  okresu międzywojennego, i jej życie wpisuje się w artystyczne klimaty tamtych czasów: wyjazdy do Zakopanego, clubbing w Paryżu itp.
  3. Wydana ostatnio książka o Stryjeńskiej: „Diabli nadali” Angeliki Kuźniak, to dobra okazja by przybliżyć postać ekscentrycznej malarki.

Wystawa, książka, nie da się ukryć, że niesforna ZOsia wraca dziś do łask, więc można wreszcie o niej pisać, a nawet trzeba…i nikt nie powie już: „piszesz o Stryjeńskiej – co ty jesteś zboczony? „

 

22274-stryjenska_rozniecanie_ogniska.jpg
Rozniecanie ognia

Życiorys – burzliwa młodość, sława, zapomnienie

Przyszła na świat w Krakowie, 1894 r. w domu Lemańskich. Jako młoda dziewczyna była żywa i ekscentryczna, taka oryginalna Krakowianka (Magdalena Samozwaniec może tu też się skojarzyć) o wielkich ambicjach artystycznych, marzeniu o wolności i spełnieniu twórczym. Była piękna, trochę szalona i za mąż wyszła za Pana Karola Stryjeńskiego – poważanego architekta (taki Duda polityki). Mieszkali w Krakowie, by potem przenieść się do Zakopanego, gdzie zjeżdżała ówczesna cyganeria. Co jakiś czas szalona osobowość Stryjeńskiej dawała o sobie znać: na uczelni, gdzie wykładał jej mąż, w napadzie szału wybiła wszystkie okna w jednej z sal wykładowych. W środowisku artystycznym ceniono jej talent. Co jakiś czas jej jednak…odwalało. W Paryżu ganiała  z pistoletem za swoim mężem, mówiąc, że go zabije. W końcu mąż, o którego była chorobliwie zazdrosna (w międzyczasie zaczęło się między nimi psuć) – odwiózł ją do szpitala psychiatrycznego…i rozwiódł. W latach 30 ponownie wyszła za mąż, ale jej sztuka przestała być ceniona; z komunistycznej Polski wyjedzie w 1946 za granicę. Umarła w zapomnieniu  na emigracji w Genewie, w 1976 lub 1974 r.

stryjenska-czterypory-roku

Z czego zapamiętana?

Ten diabelski temperament małej Zosi, ujawnił się w jej bardzo INTENSYWNYM i perfekcyjnym malarstwie. INTENSYWNE barwy, geometryzacja przedstawianych postaci, dokładność wykonania (brak śladu pędzla), fascynacja folklorem…jest kwintesencją stylu art deco. Duch epoki został przefiltrowany przez indywidualność Stryjeńskiej, która uosabiała sobą: spuściznę Młodej Polski, klimat artystycznego Krakowa i tragiczne losy (najpierw sława, a potem śmierć na emigracji – anonimowa). Od małego malowała gdzie (i na czym) tylko mogła… W jej biografii jest też ciekawy epizod, gdy w przebraniu chłopca, rozpoczęła studia na Akademii Malarstwa w Monachium. Rozpoznano ją po dwóch latach i usunięto z uczelni. Swój cel jednak osiągnęła: została malarką, której talent zauważono w Polsce, jak i za granicą (4 nagrody w Paryżu za malarstwo, grafiki, projektowanie strojów).

 

stryjec584ska-harnac59b.jpg

CO LUBIŁA MALOWAĆ. czyli ‚Co ją kręciło prócz górali’ ?

  • stworzyła cykl szkiców  słowiańskich bóstw (różne wyobrażenia)
  • motywy wiejskie: „młoda wieś polska” (1918 – pochwała młodości), Tańce polskie (1929)
  • ilustracje do książek: powieści i poezji (m.in. dzieł: Przerwy-Tetmajera, Lechonia, Monachomachii Krasickiego )
  • grafiki, litografie, okładki czasopism literackich,  (współpraca z Wiadomościami Literackimi),
  • dekoracje do przedstawień teatralnych („Harnasie”)
  • najważniejsze obrazy: ‚Po burzy‚, „Żniwa”, „Rozpalanie ognia”, bożków słowiańskich i wiele wiele innych

 

Poniżej – postacie „bożków słowiańskich”

 

perkun
Perkun – Piorun

 

 

zs-tryglaw-lit27
Trygław

 

O ZOFII STRYJEŃSKIEJ w internecie:

  • kilka litografii i ilustracji Stryjeńskiej znajdziesz tu
  • inne prace malarki: tutaj
  • artykuł „Blaski i cienie życia Zofii Stryjeńskiej” – tu
  • Zofia Stryjeńska na wikipedii – klik
  • artykuł w gazecie – o malarce: tu
  • styl Art Deco (zrółdo: wikipedia!):

Art déco charakteryzował się klasycyzującym zgeometryzowaniem i dążeniem do syntetycznego ujmowania form, poszukiwaniem piękna w funkcji przedmiotu użytkowego i jasności przekazu w grafice czy malarstwie. Żywą i jasną kolorystykę odziedziczył po fowizmie. Szczyt popularności przypadał na lata 20. zeszłego stulecia, a Międzynarodowa Wystawa Sztuki Dekoracyjnej i Wzornictwaw Paryżu w roku 1925 zgromadziła najwięcej dzieł sztuki i przedmiotów użytkowych charakterystycznych dla epoki.”


 

– przytoczone powyżej informacje z życia Z. Stryjeńskiej pochodzą:

  1. z artykułu „Blaski i cienie życia Z. Stryjeńskiej”
  2. z książki „Alkohol i muzy” S. Kopera

‚Sanatorium pod klepsydrą’ Brunona (okiem Wojtusia)

 

4cfc59458b655_o
podróżnik z bagażem wspomnień /  rys. Brunon Schulz

 

 – SANATORIUM POD KLEPSYDRĄ – 

Podobno było tak, że przemycony w  samochodzie jadącym na Zachód film Wojciecha Hasa „Sanatorium pod Klepsydrą” (1973) opuścił granice PRL nielegalnie i zdążył dojechać na festiwal w Cannes. Otrzymał tam nagrodę publiczności dla najlepszego filmu zagranicznego (wyróżnienie za najlepszą scenografię)…I tak z filmu, który w Polsce (Rzeczpospolitej Ludowej) był zakazany, stał się dla ludzi sztuki lubiących ‚malownicze’ kino – filmem kultowym. Wojciech Has – lubił ekranizować książki – podobno sam dużo czytał, a „Sanatorium pod klepsydrą jest próbą ekranizacji bardzo SURREALISTYCZNEGO opowiadania Brunona Schulza (klik w link), w którym główny bohater Józio powraca do świata dzieciństwa…Wojciech Has nadaje wyobraźni pisarza z Drohobycza kształt, który zaowocował oryginalnym dziełem…To podróż po świecie wyobraźni, która w filmowej wersji zapada w pamięć na długo długo du go!

bruno3
Józef (Brunon) przy łóżku umierjącego ojca – wspomnienie z Sanatorium / rys. B. Schulz

Film rozpoczyna się z resztą w pociągu zmierzającym do tytułowego Sanatorium. W miejscu tym ma znajdować się jego obłąkany (umierający?)* ojciec…Ale książka i idący jej tropem film, to w istocie pewna podróż w czasie, która prowadzi bohatera przez świat jego wyobraźni, niejednoznacznych (śnionych) sytuacji, w której ‚odległy’ – umarły / nieobecny tato, jest pretekstem do wędrówki Józefa i zanurzenia się w samego siebie w gąszczu historycznych, metafizycznych, dziecięcych i erotycznych marzeń. Same postacie w filmie, mimo, że charakterystyczne, to jednak wydają się nie w pełni realne. Ktoś wygląda, mówi zachowuje się jak Doktor, ale czy rzeczywiście nim jest? Pomysłowy sposób prowadzenia kamery dodatkowo pogłębia te niejednoznaczności…’stan pomiędzy’  z resztą, to główna cecha tekstów Brunona, dzieją się one pomiędzy RZECZYWISTOŚCIĄ dosłowną, a tą ze świata WYOBRAŹNI. Niby NAPRAWDĘ, ale nie do końca…Wiele zdarzeń wydaje się ‚tym’, a l e za chwilę okazuje się, że jest ‚czymś/kimś innym’, wspomnieniem – snem, a może jawą? Nigdy nie wiadomo do końca…

* w filmie i opowiadaniu wytworzone jest wrażenie (być może Józef sam tak uważa), że Józef jedzie odwiedzić ojca, spotkać się z nim…

fo_film_sanatorium_pod_klepsydra_02__w800__h600
Osobliwe Sanatorium…Józef szuka doktora Gotarda ‚opiekującego’ się jego ojcem. (scenografia: Jerzy Skarżyński)

 

Poezja Brunona – Film Wojciecha

Dla Wojciecha Hasa – postać i twórczość Brunona Schulza od początku były próbą przeniesienia poezji na ekran, przekazania w jednym obrazie (filmowym) tajemnicy ludzkiej tożsamości i pamięci za pomocą KINA wyobraźni…Bohater opowiadania – Józef – odkopuje wspomnienie Ojca-marzyciela (któremu w filmie towarzyszą  ptaki)…by zakorzenić samego siebie w kulturze i historii.

pan doktor
– Doktor w Sanatorium, na tle ŁÓŻKA z ojcem –

Józef jest odbiciem niepokojów Brunona (pisarza), jego żydowskiego pochodzenia**, wymieszanego z wyobraźnią kreującą własne ja (twórcą). Podróż jest powrotem, stanem ulotnym, w którym mieszają się wspomnienia z dzieciństwa, dorastania – są to SNY przelane na ekran…Ale film jest zjadliwy, a dla ludzi lubiących takie niejednoznaczne kino – Przepyszny…Co tu dużo mówić: podany jest w najlepszej postaci: scenografii – muzyki – reżyserii oddającej oryginalność Brunona S. i poetyckość jego prozy.

**Brunon Schulz był Żydem. Poszukiwanie własnej tożsamości może być uznane za jeden z najważniejszych wątków podroży Józefa.

fo_film_sanatorium_pod_klepsydra_03__w800__h600
Zamyślony Józio  a w tle jego tato (Jakub)  – odkopany obraz z pamięci

 coś więcej o  Brunonie Schulzu ( 1892 -1942):

był to pewien dziwny jegomość, co w odległym, zapyziałym Drohobyczu (dziś gdzieś na Ukrainie) uczył w szkole rysunku i jest autorem jeszcze jednego ważnego opowiadania: Sklepy Cynamonowe. W latach 20-ych nieśmiało pisał, aż tu nagle wyrósł na pisarza oryginalnego, o wyjątkowym stylu (z pogranicza jawy i snu, POEZJI pisanej prozą). Zginął w nie do końca jasnych okolicznościach  w 1942 r. – zastrzelony przez hitlerowca na ulicy swego miasteczka.


linki


Ciekawostki i inne historie:

  • Ostatnio wydana została książka ‚Narzeczona Brunona Schulza’ – Agaty Tuszyńskiej
  • Brunon Schulz podobnie jak Witkacy był plastykiem i pisał i zdobył uznanie w obydwu tych dziedzinach sztuki…Obydwaj uchodzą za jednych z największych oryginałów czasów międzywojennych, i najbardziej płodnych
  • Film rzeczywiście był przemycony w samochodzie na Zachód, ponieważ władze PRL nie zezwoliły ‚mu’ na wyjazd za granicę…(w tamtych czasach nie tylko obywatelom było trudno o paszport)
  • W filmie wystąpiło kilku ważnych polskich aktorów: Jan Nowicki (Józio), Gustaw Holoubek (Doktor Gotard), Tadeusz Kondrat (Jakub, ojciec Józia) a za scenografię, wyróżniającą ten film odpowiadał Jerzy Skarżyński 
  • W Polsce Ludowej powstał fajny plakat do tego filmu,  rzućcie okiem:

552-starowieyski_sanatorium

Arnolfini: ”pstryknij N A Mi tu fotkę, Janku” (mistyczne zaślubiny!)

„Niech mnie pocałuje pocałunkiem ust swoich”

Pieśń nad Pieśniami

Przenieśmy się na chwilę do roku 1434, do krajów Flamandów i Holendrów (krajów dzisiejszego beneluksu) – świeci Słońce, jest ładny dzień, po kanale, których cała sieć przecina miasto, płynie barka, a w niej brzdąkający na gitarze (cytrze) giermek

15arno

…..ZAŚLUBINY ARNOLFINICH….

utwór z filmu Romeo i Julia – ‚what is a youth’


”Niech żyje MIŁOŚĆ!” 

W tym samym czasie w Brugii (dziś miasto w Belgii), w  mieszkaniu pewnego zamożnego kupca (o bogatym mieszczańskim wystroju) rozgrywa się osobliwa scena. Mężczyzna i kobieta na moment zamarli w dziwnych pozach: On (oblubieniec) – przystojny, przyodziany w kapelusz* i szatę ślubną, świadczącą o jego wysokiej pozycji i zamożności, Ona (oblubienica) – jak blade  jasnowłose Madonny z obrazów o wysokim czole (tak popularnym kanonie piękna w krajach północy) – w białym czepku i zielonkawej sukni ślubnej, podaje dłoń, którą jej wybranek podtrzymuje – na znak miłości „wynoszenia jej do wyższego stanu?” (Mąż, inaczej niż w zwyczaju zaślubin, podtrzymuje dłoń swej wybranki lewą ręką- normalnie robi się to prawą – co świadczy o tym, że kobieta pochodzi z niższego stanu społecznego** – za A. B o c z k o w s k ą) … Do ich uszu przez (uchylone:) okno dobiega miejski gwar i pewna melodia. Twarz mężczyzny (skupiona) i młodej urodziwej, eterycznej kobiety (patrzącej ufnie na ukochanego) oświetlają promienie słońca – za oknem budzi się dzień…U stóp ‚młodej pary‚ merda ogonem mały piesek…Para stoi boso…Mężczyzna jest bez butów, które stoją obok, na znak tego, że jest to miejsce uświęcone – ważne – poprzez odbywający się tu sakrament Zaślubin***.klapki (sandały)  należące do kobiety stoją przy kanapie, w głębi domu, bo przestrzenią życia kobiety był dom, a łoże uosabiało miłosne połączenie. Prawa dłoń mężczyzny jest uniesiona – na znak Błogosławieństwa, gestu kapłanów i Chrystusa. Kobieta zaś lewą dłoń trzyma na swym brzuchu, podkreślając swój „błogosławiony” stan…lub rolę matki, którą przyjmuje wraz z zamążpójściem. Mężczyzna nie spogląda na swą wybrankę, jego spojrzenie jest zawieszone w przestrzeni…

* ” Mężczyzna ubrany jest w wytworny czarny strój i suto marszczony – typowy dla zamożnych mieszczan – płaszcz lamowany futrem. Na głowie ma duży, czarny kapelusz, co sugeruje podniosłość chwili, gdyż nawet w pomieszczeniu kupiec pozostaje w nakryciu głowy”. (z bloga. nr 5)

** jest to małżeństwo (zaślubiny) z wolnej Woli tzw. m o r g a n a t y c z n e jest to więc Małżeństwo z miłości, nie zaś – co powszechne i dziś – z pobudek materialnych, czy pod naciskiem rodziny (podobnie jak u Romeo i Julii – „bo jo cie kocham”)

„Motywem ich zaślubin było metafizyczne „objawienie” miłości jako ziemskie odbicie małżeńskiej miłości Chrystusa i Marii – Eklezji*, odtwarzającej się w tajemnicy sakramentu małżeńskiego” – Anna Boczkowska

*eklezja – Kościół. utożsamiany z Marią (oblubienicą i matką Chrystusa)

( „Tryumf Luny i Wenus” – o obrazie „Małżeństwo Arnolfinich”)

*** „Zdejm sandały z nóg, gdyż miejsce, na którym stoisz, jest ziemią świętą” (ST.Wj 3, 4-5) –  (para stoi na boso, bo odbywa się właśnie sakrament Zaślubin – to moment podniosły, uroczysty)

Giovanni Arnolfini przedstawiony jest ze swą ukochaną (podobno był już ożeniony z inną kobietą) a zgodnie z kościelnym prawem, nie można drugi raz przed Bogiem poślubić innej kobiety (no wziąść kościelnego)…Scena ta ukazuje moment Zaślubin, – które być może odbywały się w tajemnicy, w domu –  między Arnolifnim, a  młodą kobietą – włoski kupiec jest w niej Zakochany i uznaje za PRAWOWITĄ MAŁŻONKĘ, stąd prośba, by malarz utrwalił ten moment – to z nią chce dzielić życie, a akt połączenia (małżeństwa), odbywa się przed Bogiem i przy świadkach, M.IN. malarza Jana van Eycka…tylko wówczas jest ważny.


Co dzieje się na obrazie, poza stojącą parą?

Na pierwszy rzut OKA rozrzucone pomarańcze, walajace  się kapcie, świeczka nie dogaszona (żyrandol – dom się zjara!), jednym słowem – bałagan. Ale symbolika przedmiotów, gestów, postaci pomoże ułożyć całą układankę w całość, a więc:

  • Pies – wierność – świecki odpowiednik wiary 
  • owoce: brzoskwinie lub pomarańcze I DRZEWO czereśni – cecha wspólna – wszystkie te owoce mają pestki (nasienie) i odwołują się do ulotnych przyjemności – związek Boga i człowieka * – z boskiego nasienia – DARU ŻYCIA – narodziły się owoce – ludzie.:
  1. brzoskwinie – symbol dojrzałości, dostatku, gotowości do budowania trwałego związku z partnerem. drzewo brzoskiwini jest symbolem zakochanych i miłości, pełni rolę  strażnika ciepłych uczuć przy naszym „domowym ognisku” 
  2. pomarańcza – symbol plodności. w  mitologii pomarańcza jest symbolem nieśmiertelności. W sztuce czasami zastępuje jabłko jako symbol drzewa wiadomości dobrego i złego, a także grzechu pierworodnego, RÓWNIEŻ symbol przemijania ziemskich uciech – ulotności – owoce dojrzewają i gniją.
  3. drzewo dojrzewających czereśni (za oknem, widoczne na DUŻYM zbliżeniu) – owoc związany z głębokimi uczuciami, miłością, płodnością, rodziną, dziećmi i…zyskami (np. w sferze interesów)…dojrzewające owoce nawiązują do młodości –  wiosny życia!
  • buty – sandały – święte miejsce – w odniesieniu do biblijnych miejsc…..
  • lustro – wokół wypukłego lustra (oka Boga?) widnieją sceny Pasji Chrystusa – męczeńskiej śmierci
  • różaniec i żyrandol – błyszczą od światła dnia (słońca) wpadającego przez Okno…żyrandol przypomina sklepienie (złote niebo ze wschodnich ikon) z rozsianymi na nim gwiazdami. >>>wetknięta świeca.)
  • okno – przez witraż (górne okno) wpada do pokoju  boskie światło...w odbicu lustra dostrzec można krzyż utworzony z framug…a więc jeszcze jedno odniesienie do Chrystusa i jego śmierci – baranka prowadzonego na rzeź.
  • złoty ŻYRANDOL – ŚWIECZNIK  – patrz: „świecznik a Chrystus”*: „Ja jestem światłością świata. Kto idzie za Mną, nie będzie chodził w ciemności, lecz będzie miał światło życia” (NT, J 8, 12). Utożsamiany z Chrystusem (niosącym światło, istniejącym w jednej części-niepodzielnym) i z Duchem Świętym (pocieszycielem)
  • Okno (światło) i łoże (półmrok) – patrz odbicie w lustrze – tworzy kontrapunkt: Światło – Noc i bezpośrednio wiąże się z Bogiem (duchem, prawdą poznania), które przynosi „zagubionemu” człowiekowi

* – http://mesjasz.info.pl/?p=397

  • rzeźby: św Katarzyna – opiekunka dziewic i św. Małgorzata (ze smokiem) opiekunka kobiet ciężarnych i pomyślnych porodów.
  • miotełka – znak czystości – ma też związek z rolą gospodyni domu i czystości duchowej kobiety (i dziewicy)
  • smok – diabeł – za jego sprawą – ludzie utracili niewinność, władca ciemności i Zła.
  • czerwone łoże – miejsce zjednoczenia kochanków i miłości dwojga. poczęcia. znajduje się w alkowie – wyodrębnionym od światła (bez okna), wnęce pokoju.
  • zapalona świeca – obecność Jezusa (Boga w pokoju)…wosk pod wpływem ciepła zmienia swój stan – metafora Boga, który pod postacią Ducha Świętego, słowa Bożego – napełnia wiarą – sensem – MIŁOŚCIĄ – człowieka 
  • różaniec z bursztynu – czystość, wstrzemięźliwość; symbol Marii, matki Jezusa – jest rozjaśniony – a więc i ona jest TU obecna. – 
  • WINOrośl (w zdobieniu łóżka, drewno) – nawiązanie do przelanej krwi i Ofiary Chrystusa (i sakramentu komunii) – tajemnica Eucharystii
  • Róże – to podobnie jak Lilie – niewinność i ulotność. choć także (z racji kolców) wiążą się z cierpieniem Marii – po ukrzyżowaniu Chrystusa
  • SZATY:   – symbolika barw –
  1. ZIELEŃ (suknia niewiasty)  –  zieleń symbolizuje zarówno przyrodę, życie, płodność, nadzieję; to również kolor kontemplacji i oczekiwania na ‚Zmartwychwstanie’, tutaj: suknia kobiety         zgodna z panującą modą (bogato haftowana) i obyczajem.
  2. BIEL (czepek) – jest symbolem nieskażonej niewinności, czystości, doskonałości.
  3. BŁĘKIT – czystość, kolor Marii, związany z Niebem.
  4. PURPURA ( ŚLIWKA ) – szata mężczyzny – nawiązanie do płachty królewskiej Chrystusa, którą żołnierze rzymscy okryli go szydząc: „witaj Królu żydowski”; symbol męki i królewskiego stanu Jezusa; odzienie w tym kolorze było bardzo kosztowne i stać było na nie nielicznych
  5. CZERWIEŃ (łoże, poduszki, kanapa, sandały kobiety) – ” jest symbolem bezgranicznej miłości Boga, będącej ostatecznym źródłem zarówno dzieła stworzenia, jak i Odkupienia całego świata”

– KOSMICZNE ZAŚLUBINY –

Kopia 15arnol3
Lustro – Słońce. Pasja Chrystusa wokół okrągłego szkła. Obok – różaniec – znak Madonny (przypisanej do Księzyca)…Nad nimi wisi żyrandol- świecznik-sklepienie niebieskie (tu: złote, jak w ikonach ze Wschodu) – symbol Ducha Świętego?

Różaniec i lustro – różaniec jest symbolem przypisanym do Marii, modlitwy. i Cnót. Ale wraz z pojawiającymi się innymi przedmiotami i gestami, może odnosić się do Madonny – Marii jako Ogrodu (metafory Raju)…Mówią nam o tym: owoce (także drzewo czereśni za oknem), oraz uświęcona ziemia, na której boso stoją ukochani oraz smok – uosobienie szatana. Obraz więc poprzez zakrzywioną perspektywę w lustrze przenosi nas do momentu stworzenia pierwszych ludzi – Raju Ziemskiego… Adama i Ewy, z którego za nieposłuszeństwo zostali z niego wygnani… NARODZINY (nawiązanie do Niepokalanego poczęcia – sceny „Zwiastowania”, połączenia Marii i Boga w Łożu)  i  ŚMIERĆ Chrystusa (sceny wokół lustra. krzyż w oknie).przywróciły ich do stanu niewinności. Obraz „Zaślubiny Arnolfinich” staje się wyrazicielem tych idei, a intymny moment ich przysięgi, ponownym połączeniem w jedno – aktem miłości i wiary – obecności – objawienia Chrystusa (Oblubieńca) i jego Matki (Oblubienicy).

Jezuniu! jesteśmy świadkami Cudu – a świadom tego Jan van Eyck**  upamiętnił to napisem nad lustrem:

Jan van Eyck  tu był – 1434

**w lustrze, poza małżonkami, odbijają się dwie postacie – jedna w czerwieni, druga w błękicie – czerwień (świat materialny), błękit (duchowy).

To pierwiastek boski (Doskonałości) w czuowieku (istocie niedoskonałej) nadaje sens ludzkiej egzystencji. Duch wypełnia pokój – widzimy JEGO obecność w płonącej świecy (Chrystus), Różańcu (Marii), świetle zza okna (dzień) i KSZTAŁCIE lustra – Słońce (Boga).

Słońce (Bóg, Chrystus, Oblubieniec, Adam)

Księżyc (Maria, Oblubienica, Matka, Ewa)

A skąd Księżyc? Księżyc przypisany jest do nocy (łoże w alkowie separuje się od światła) i świeci WYŁĄCZNIE światłem odbitym. Stąd nadawał się do metafory Marii-wiernych, których Bóg (Słońce) przeszywa – napełnia – swymi promieniami. Ma to związek z symboliką alchemiczną (astrologiczną) W obrazie jest wiele odniesień do Madonny i jej „Niepokalanego poczęcia” oraz „Wniebowzięcia” („Immaculate Conception”). Po śmierci, Maria-matka Jezusa została wyniesiona pośród gwiazd do Nieba, właśnie na księżycu, choć w malarstwie taki temat pojawił się dopiero w Baroku (200 lat później). Maria jest Kościołem. Wiernymi…jest to jeszcze jedna koncepcja religijna powstała w czasach schyłku Średniowiecza, która utożsamiała Boga z otaczającym światłem – życiodajnym Słońcem i związek z Księżycem (który bez niego nie istniał). Kult Marii – matki – wiąże się z macierzyństwem-płodnością (i znany jest także w Polsce – kult Marii Boskiej Częstochowskiej: OPIEKUNKI, RODZICIELKI, ORĘDOWNICZKI)…obecny w kulturach mieszczańskich i wieJskich…stąd jej obecność w domu Arnolfinich.

Featured image
wypukłe szkło lustra, nie tylko odbija  widok (tego, czego w pierwszej chwilli nie widać) pokoju, ale przypomina źrenicę. Nawiązuje do OKA Boga, który zawsze widzi. Bursztyn wypełnia się światłem – świeci – to metafora człowieka natchnionego przez Boga (wiarę) – DOPIERO LUSTRO UJAWNIA, ŻE SĄ TO ZAŚŁUBINY cHRYSTUSA (oKNO-KRZYŻ) z MARIĄ (ŁOŻE)

Jan van Eyck – nadworny malarz, pochodzenia flamandzkiego na dworze Filipa Dobrego IV – wpływowego księcia Burgundii. Tam zetknął się nie tylko z wieloma możnymi tego świata (w tym Arnolfinim), ale i z ideałami humanizmu – które przybliżył poprzez niniejszy obraz. Człowiek znów był bliski Bogu, a ten dostrzegał Jego obecność przy okazji różnych odświętnych okoliczności…Dzięki licznym podróżom jako poseł (księcia Filipa), van Eyck odwiedzał dwory włoskie, francuskie, na których zetknął się ze sztuką, odkryciami i dziełami myślicieli – dotyczącymi perspektywy. Jako jeden z pierwszych korzystał z farb olejnych (być może przywiózł je z Włoch), które umożliwiły mu malowanie niemal z fotograficznym podobieństwem ( wirtuoz – coś jak Roger Federer malarstwa) i dokładnością. W obrazie pary małżonków – odbił w lustrze widok pomieszczenia – posłużył się odkryciami nauki (kompozycja, światłocień) dla ukazania Nowego człowieka, doby Renesansu. Człowieka bliskiego Bogu, naturze i  i realizującego się w doczesnym życiu…

——————————————————————————————————————-

– Dla sprawgnionych wiedzy – Mc zestaw –

– w książce Anny Boczkowskiej – „Tryumf Luny i Wenus”, autorka przywołuje atmosferę intelektualną i religijną doby wczesnego Renesansu (to co kształtowało ludzi w czasach Jana van Eycka) – ludzie zaczynali wówczas żyć ideałami humanizmu i tworzyli pod wpływem ważnych dzieł o religii (teologów***), nauk i symboli alchemicznych i  astrologicznych (na nowo interpretowano Cuda, i różne biblijne sceny, zdarzenia, zmieniała się moda). Autorka „TLiW”, podejmuje się interpetacji dzieł Hieronima Boscha (urodził się po śmierci van Eycka) odnosząc się do jego pobożnej i zanurzonej w średniowiecznych wyobrażeniach wiary . Przede wszystkim skupia się na słynnym obrazie „Ogród Rozkoszy Ziemskich”, w którym poprzez różne idee astrologiczne (krab), idee hermafrodyty (istoty doskonałej), natury jako dzieła stwórcy (odniesień do Raju), Bosch odbił pewne tendencje popularne w jego czasach*. Boczkowska uczy się języka alchemików i odniesień symbolicznych, by odnaleźć klucz do OBRAZU i czasów tego malarza…Dzięki temu obraz staje się demonstracją/wyrazem (odbiciem)  czasów Boscha (XV wiek) i tematów, które rozpalały wyobraźnię ówczesnych ludzi. Sztuka, malarstwo, odkrycia nauki  ODBIJAJĄ te idee.  Teksty religijne (nowe interpretacje wątków biblijnych), dzieła uczonych (Erazm z Rotterdamu) zmieniały postrzeganie świata. W końcu byli to ludzie tak samo jak my dziś lękający się śmierci – żyjący, chodzący do sklepu po bułki i mający głód interpretowania świata (a to właśnie dzieła religijne, symbole alchemiczne,  BYŁY nową inspiracją dla malarzy takich jak Bosch – zanurzony w średniowiecznej religijności – pobożny mieszczanin)…i Jan van Eyck (dworzanin podróżujący po świecie, człowiek doby Renesansu) – INSPIROWAŁA ICH TA sama literatura, choć interpretowali ją po swojemu – zgodnie z kulturą w jakiej żyli i własną wrażliwością-wyobraźnią i moralnością!) OBAJ BYLI TWÓRCAMI oryginalnymi, Ale ich tfurczość,  czerpała inspirację z zupełnie innych źródeł!

*devotio moderna – (nowa pobożność) człowiek mógł wreszcie malować coś więcej niż proste ‚obrazki’ – lub wg ustalonych sztywnych wzorów – wątki biblijne ulegały indywidualnej interpretacji Artystów (artysta odzwierciedlał na płótnie zainteresowania epoki – człowiekiem (anatomia postaci), średniowiecznymi naukami (alchemia) i ludową mądrością („miłość jest ze szkła – łatwo się tłucze”) – i swe emocjonalne/religijne niepokoje). Miało to uczynić wiarę w Boga mniej obcą i przyjazną (?) człowiekowi (: – nie jak w Średniowieczu – bicz – grzech – i nagroda po śmierci)

*** komentarz do Pieśni nad Pieśniami – Honoriusza z Autun (myśliciel chrześcijański – Średniowiecza) , TEKSTU o miłości ze Starego Testamentu, w którym autor utożsamia z  Oblubieńcem – Chrystusa, a z Oblubienicą- Marię-Ewę – Kościół (wiernych) był to popularny tekst w czasach wczesnego Renesansu. 

A. Boczkowska zwraca w swym dziele uwagę na astrologiczne odniesienia w obrazie „Zaślubin Arnolfinich” i ‚dziwne lustro’, z przedstawioną wokół zniekształconego odbicia PASJĄ Chrystusa…To właśnie Jezus – Bóg w ludzkim ciele – spełniał idee doskonałości (łączącego pierwiastki żeńskie i męskie Hermafrodyty) – TEGO, który  ingeruje w świat (poprzez cuda i ofiarę)… Zaślubiny są też aktem koniunkcji – połączenia Słońca (Boga) i Księżyca (Marii). Owocem tego związku jest Jezus.  Bóg prowadzi człowieka – do doskonałości, pomaga w dojściu/odkryciu Kamienia filozoficznego…tajemniczej substancji dającej złoto (ideał, którego nigdy nie osiągnięto – terminologia alchemiczna) – która jest kluczem do istoty życia i prawdy. A co jest istotą życia dla Ciebie – obywatelu XXI w., człowieku doby Coca Coli i Mc zestawu za 6.99 zł? 


TAJEMNICA MIŁOŚCI

„(…) Gdybym też miał dar prorokowania
i znał wszystkie tajemnice,
i posiadał wszelką wiedzę, .
i wszelką możliwą wiarę, tak iżbym góry przenosił,
a miłości bym nie miał,
byłbym niczym”

‚Hymn do miłości’ – św. Paweł

Arnolfini_Portrait_3
srebrna bransoleta wokół ręki mężczyzny i złota wokół kobiety – to odniesienia do Księżyca i Słońca. ZAMIANY ATRYBUTÓW – „Będą dwoje w jednym ciele” (KR, II, 24) 

— Powrót do Raju —

Symbole – RYTUAŁY  próbują nadać ludzkim zdarzeniom pewnego głębszego znaczenia, tak jak ślub ma powiązać los dwojga ludzi w jedno. Składanie przysięgi jest powtórzeniem gestów religijnych (kapłana, Chrystusa) i odniesieniem do pierwszej pary ludzi, Adama i Ewy  (powrót do Raju). Odkrywanie drugiego, trzeciego dna obrazu, pozwala dostrzec w tym na pozór zwykłym zdarzeniu – momencie zaślubin kobiety i mężczyzny – PEWNE „archetypowe” pierwsze zaśłubiny – Boga z człowiekiem – Słońca z Księżycem – Adama (Chrystusa) i Ewy (Marii), Oblubieńca z Oblubienicą.

fra fillipo lippi
Anioł, witając Marię wykonywał gest przywitania, unosząc prawą dłoń – dwa palce na znak pokojowych zamiarów – Zwiastowanie – Fra Filippo Lippi.  (Włochy)

Featured image
RAJ ZIEMSKI – Stworzenie Ewy – Hieronim Bosch – 1480-90r.

– Tryptyk Hieronima Boscha – Lewe skrzydło obrazu – RAJ ZIEMSKI

Poniżej powiększony fragm. z Jezusem i Ewą, którą Bóg (uosobiony przez Chrystusa) poślubia, Adam zaś siedzi tuż obok…  Dłoń klęczącej kobiety trzymana za przegub (co wyraża podległość i jej służebną rolę w boskim planie tworzenia) – Jezus jest aspektem duchowym, Ewa-pierwszą kobietą i matką (Marią), to materia. …Podobnie jak na obrazie z pewnego pokoju z XV wieku, dłoń kobiety jest widoczna i skierowana wnętrzem ku górze…(powyżej fragm. z dłońmi z obrazu Arnolfinich )

11left
STWORZENIE EWY – BÓG WYSTĘPUJE TU POD postacią CHRYSTUSA. raj ziemski – Nagie i bose postaci pierwszych rodziców (ludzi) nawiązują do Czasu NIEWINNOŚCI.

Dłońmi Chrystusa (Bóg) dokonuje aktu stworzenia kobiety – analogie z Zaślubinami van Eycka są nie do uniknięcia. A skoro Bóg poślubia Ewę (kogoś niższego stanem – człowieka?), to wyraża to pewną idee religijną – nobilituje Ewę -. Ewa jako matka wszystkich ludzi (zostaje wybrana), a Bóg afirmuje swoje stworzenie – jej potomstwo: człowieka – jako ‚mu podobne’, mimo tego, …że trawi on czas na ulotne uciechy (pije i ugania za dziewczętami) i jest niedoskonały. Obraz Małżeństwo Arnolfinich jest również wyrażeniem pewnych idei religijnych (ważnych w czasach van Eycka) – mówi nam o tym kompozyzcja obrazu.

Para małżeńska, a pomiędzy nimi, centralnie (w środku) jest  LUSTRO – ‚ŻYRANDOL-ŚWIECZNIK’ – Różaniec – co świadczy o tym, że są to:

Zaślubiny Boga (w osobie Trójcy Świętej i Marii) z pierwszymi ludźmi (wiernymi). Adam (mężczyzna) i Ewa (kobieta) stoją  pomiędzy lustrem – różańcem – żyrandolem (świecznikiem).

 Obraz jest więc odnowieniem (ślubów) świętego związku  Boga z człowiekiem, związku, któremu Nowe CZASY ( Renesans – Odrodzenie) i śmierć Chrystusa (Pasja w lustrze) przynoszą Oczyszczenie ( Arnolfini:”odkupienie za grzechy i życie po śmierci ma sens gdy jestem szczęśliwy tu, nie tylko bogaty”  ). Pasja Chrystusa – na tle koła – jest ciągle wracającym DOWODEM boskiej Miłości i Ofiary dla ludzi, którą poniósł Chrystus. W momencie przysięgi  Człowiek powraca do Raju, z którego został wygnany, a ludzki wybór Arnolfiniego – małżeństwa z miłości – zdaje się odbywać przy CICHYM aplauzie 🙂 Boga. Jakby mówił mu: „Żyj w zgodzie z boskim prawem, nieobojętne jest mi Twoje szczęście na Ziemi (w życiu doczesnym), jak i po śmierci”. A Jan van Eyck tam był – tylko pozazdrościć.


dodatek:

ZWIASTOWANIE a Zaślubiny Arnolfinich…

Historyk sztuki Anna Boczkowska, nawiązuje w swej książce do tematu Zwiastowania w malarstwie północy. Nie chodzi o obraz van Eyck’a, ale o malarzy, którzy ten religijny temat przedstawiali w podobnej scenerii, co Zaślubiny. A skoro było to religijne zdarzenie, to obecność postaci i przedmiotów ma symboliczne znaczenie. Analogia zwłaszcza z jednym obrazem powoduje, że Zaslubiny Arnolfinich, stają się jeszcze bardziej tajemniczym płótnem…

Featured image
ROGER VAN DER WEYDEN, ” Z W I A S T O W A N I E” rok: 1434 – 54

Te podobieństwa są nieprzypadkowe…W obrazie pojawiają się te same atrybuty: scena odbywa się w domu – Maria ukazana jest na tle czerwonego ŁOŻA, w tle widać OKNO (z krzyżykiem), z boku leżą OWOCE (też pomarańcze? tu: pobożność), a żyrandol-świecznik zdaje się kopią z obrazu van Eycka. W tle nad łóżkiem powieszony jest znak-medalion z wizerunkiem Boga – Złote Słońce. Maria-Dziewica w tym momencie stała się brzemienna – jesteśmy więc świadkami Cudu – Bóg zaingerował w materię..OH YEAH!

Właśnie Jan van Eyck, zainspirował innego flamandzkiego malarza Rogera van Weydena (nie mylić z van Halen), do namalowania  TEGO tematu biblijnego, przedstawiał on moment, gdy do modlącej Marii-Dziewicy przybywa anioł Gabriel, zwiastując jej, że urodzi syna:.

Gabriel: Sorry, że nie pukałem...”Nie lękaj się!”.

Maria: Spoko, czego chcesz? „Oto ja służebnica Pańska”

JEST w tym płótnie wiele zbieżności z bohaterami naszego – bądź co bądź świeckiego tematu – Małżeństwa Arnolfinich. Weyden malował tematy religijne i łączyła go z van Eyckiem zwłaszcza jedna cecha – mistrzostwo wykonania. Widać u niego wpływ gotyckiej sztuki oraz głęboką religijność przedstawianych tematów.


arnolfini t.


Małżeństwo Arnolfinich’ – o obrazie w internecie:

1. pochwalony – blog bezkompromisowy – ”Tajemnica Arnolfinich”

http://pochwalony.eu/2014/12/28/tajemnica-arnolfinich/

2. interpretacja – „z bloga o sztuce” – ”Wiemy, że nic nie wiemy”

http://posztukiwania.pl/blog/2014/03/30/obraz-znany-i-podpisany-ale-tak-nic-nie-wiemy/#comment-3166

3. wikipedia – symbolika gestów i przedmiotów, informacje o obrazie

https://pl.wikipedia.org/wiki/Portret_ma%C5%82%C5%BConk%C3%B3w_Arnolfinich

4. the film about a painting w internecie – ładne zbliżenia! (in English) 

5. ciekawe spostrzeżenia o brazie (strój)

 http://www.marzenaor.republika.pl/Obrazy/03.html –


symbolika przedmiotów – z książki: Arcydzieła Malarstwa Światowego (Małżeństwo Arnolfinich – str. 212) , wikipedii i ze strony internetowej o Ezoteryce i Magii (symbolika owoców)

 sennik mistyczny (o owocach) – http://sennik-mistyczny.pl/?p=1880

Tryumf Luny i Wenus – Pasja Hieronima Boscha”  – Anna Boczkowska

——————————————————————————————–

reprodukcje pochodzą ze strony: web gallery of art…

zdjęcie z galerii pochodzi z książki – Getty Images -” Lata 70-te”. autor: Nick Yapp

symbolika kolorów szat

http://www.iwonicz.przemysl.opoka.org.pl/gazetka/sierpien2007/symbolika_kolorow.htm

hymn o miłości – cały tekst http://www.biblijni.pl/czytania_slubne/13_drugie_czytanie_hymn_do_milosci.html

BONUS: „jestem z miasta” – Arnolfini o sobie 🙂 – Elektryczne Gitary

——————————————————————————————–

szczegóły techniczne: Małżeństwo Arnolfinich jest niewielkim obrazem 82 x 60 cm  (mniej więcej dwie kartki formatu A4  – bez ramy:), namalowany jest farbami olejnymi na desce i znajduje się w National Gallery w Londynie…gdzieś W Anglii