‚Sanatorium pod klepsydrą’ Brunona (okiem Wojtusia)

 

4cfc59458b655_o
podróżnik z bagażem wspomnień /  rys. Brunon Schulz

 

 – SANATORIUM POD KLEPSYDRĄ – 

Podobno było tak, że przemycony w  samochodzie jadącym na Zachód film Wojciecha Hasa „Sanatorium pod Klepsydrą” (1973) opuścił granice PRL nielegalnie i zdążył dojechać na festiwal w Cannes. Otrzymał tam nagrodę publiczności dla najlepszego filmu zagranicznego (wyróżnienie za najlepszą scenografię)…I tak z filmu, który w Polsce (Rzeczpospolitej Ludowej) był zakazany, stał się dla ludzi sztuki lubiących ‚malownicze’ kino – filmem kultowym. Wojciech Has – lubił ekranizować książki – podobno sam dużo czytał, a „Sanatorium pod klepsydrą jest próbą ekranizacji bardzo SURREALISTYCZNEGO opowiadania Brunona Schulza (klik w link), w którym główny bohater Józio powraca do świata dzieciństwa…Wojciech Has nadaje wyobraźni pisarza z Drohobycza kształt, który zaowocował oryginalnym dziełem…To podróż po świecie wyobraźni, która w filmowej wersji zapada w pamięć na długo długo du go!

bruno3
Józef (Brunon) przy łóżku umierjącego ojca – wspomnienie z Sanatorium / rys. B. Schulz

Film rozpoczyna się z resztą w pociągu zmierzającym do tytułowego Sanatorium. W miejscu tym ma znajdować się jego obłąkany (umierający?)* ojciec…Ale książka i idący jej tropem film, to w istocie pewna podróż w czasie, która prowadzi bohatera przez świat jego wyobraźni, niejednoznacznych (śnionych) sytuacji, w której ‚odległy’ – umarły / nieobecny tato, jest pretekstem do wędrówki Józefa i zanurzenia się w samego siebie w gąszczu historycznych, metafizycznych, dziecięcych i erotycznych marzeń. Same postacie w filmie, mimo, że charakterystyczne, to jednak wydają się nie w pełni realne. Ktoś wygląda, mówi zachowuje się jak Doktor, ale czy rzeczywiście nim jest? Pomysłowy sposób prowadzenia kamery dodatkowo pogłębia te niejednoznaczności…’stan pomiędzy’  z resztą, to główna cecha tekstów Brunona, dzieją się one pomiędzy RZECZYWISTOŚCIĄ dosłowną, a tą ze świata WYOBRAŹNI. Niby NAPRAWDĘ, ale nie do końca…Wiele zdarzeń wydaje się ‚tym’, a l e za chwilę okazuje się, że jest ‚czymś/kimś innym’, wspomnieniem – snem, a może jawą? Nigdy nie wiadomo do końca…

* w filmie i opowiadaniu wytworzone jest wrażenie (być może Józef sam tak uważa), że Józef jedzie odwiedzić ojca, spotkać się z nim…

fo_film_sanatorium_pod_klepsydra_02__w800__h600
Osobliwe Sanatorium…Józef szuka doktora Gotarda ‚opiekującego’ się jego ojcem. (scenografia: Jerzy Skarżyński)

 

Poezja Brunona – Film Wojciecha

Dla Wojciecha Hasa – postać i twórczość Brunona Schulza od początku były próbą przeniesienia poezji na ekran, przekazania w jednym obrazie (filmowym) tajemnicy ludzkiej tożsamości i pamięci za pomocą KINA wyobraźni…Bohater opowiadania – Józef – odkopuje wspomnienie Ojca-marzyciela (któremu w filmie towarzyszą  ptaki)…by zakorzenić samego siebie w kulturze i historii.

pan doktor
– Doktor w Sanatorium, na tle ŁÓŻKA z ojcem –

Józef jest odbiciem niepokojów Brunona (pisarza), jego żydowskiego pochodzenia**, wymieszanego z wyobraźnią kreującą własne ja (twórcą). Podróż jest powrotem, stanem ulotnym, w którym mieszają się wspomnienia z dzieciństwa, dorastania – są to SNY przelane na ekran…Ale film jest zjadliwy, a dla ludzi lubiących takie niejednoznaczne kino – Przepyszny…Co tu dużo mówić: podany jest w najlepszej postaci: scenografii – muzyki – reżyserii oddającej oryginalność Brunona S. i poetyckość jego prozy.

**Brunon Schulz był Żydem. Poszukiwanie własnej tożsamości może być uznane za jeden z najważniejszych wątków podroży Józefa.

fo_film_sanatorium_pod_klepsydra_03__w800__h600
Zamyślony Józio  a w tle jego tato (Jakub)  – odkopany obraz z pamięci

 coś więcej o  Brunonie Schulzu ( 1892 -1942):

był to pewien dziwny jegomość, co w odległym, zapyziałym Drohobyczu (dziś gdzieś na Ukrainie) uczył w szkole rysunku i jest autorem jeszcze jednego ważnego opowiadania: Sklepy Cynamonowe. W latach 20-ych nieśmiało pisał, aż tu nagle wyrósł na pisarza oryginalnego, o wyjątkowym stylu (z pogranicza jawy i snu, POEZJI pisanej prozą). Zginął w nie do końca jasnych okolicznościach  w 1942 r. – zastrzelony przez hitlerowca na ulicy swego miasteczka.


linki


Ciekawostki i inne historie:

  • Ostatnio wydana została książka ‚Narzeczona Brunona Schulza’ – Agaty Tuszyńskiej
  • Brunon Schulz podobnie jak Witkacy był plastykiem i pisał i zdobył uznanie w obydwu tych dziedzinach sztuki…Obydwaj uchodzą za jednych z największych oryginałów czasów międzywojennych, i najbardziej płodnych
  • Film rzeczywiście był przemycony w samochodzie na Zachód, ponieważ władze PRL nie zezwoliły ‚mu’ na wyjazd za granicę…(w tamtych czasach nie tylko obywatelom było trudno o paszport)
  • W filmie wystąpiło kilku ważnych polskich aktorów: Jan Nowicki (Józio), Gustaw Holoubek (Doktor Gotard), Tadeusz Kondrat (Jakub, ojciec Józia) a za scenografię, wyróżniającą ten film odpowiadał Jerzy Skarżyński 
  • W Polsce Ludowej powstał fajny plakat do tego filmu,  rzućcie okiem:

552-starowieyski_sanatorium

Reklamy

OWADY celebryty! kultowe MUCHY motyle Ćmy

…OWADY W SZTUCE…

„Pchła, podobnie jak kobiety,
Rzadko zajrzy do gazety,
Ale czasem od niechcenia
Czyta drobne ogłoszenia (…)”
                                               (Jan Brzechwa…Pchła szachrajka)

Bzzzzzzz – czyli Damian Hirst

RHCP_I'm_With_You_Cover
bzzzzz.  Red Hot Chilli Peppers – ” I’m with you”.                                                      autor okładki: Damian Hirst/2011

  scenka: 

jest 9.00 a.m. Los Angeles.  w zadymionym pokoju rozlega się dzwonek telefonu.

Damian z rana: ‚Halo?’ 

 Red Hoci: „Panie Damian, by nam Pan zrobił okładkę? coś….!

  Damian z rana: „hmmm….poniżej miliona nie schodzę.„*

(*uwaga! tak mogło – ale nie musiało – być)

Damian Hirst – jeden z najbardziej wziętych (i najbogatszych) artystów współczesnych. Za jego dzieła – nie wiedzieć czemu – płaci się miliony. Kiedyś były to często instalacje przedstawiające rozkład mięsa i gromadę owadów \ pasożytów \ które tym się żywiły. Wszystko działo się w szklanych puszkach, wystawione na widok publiczny ku uciesze (zgorszeniu?) widziów. Pan Damian to jeden z tych artystów, do których (jeśli chcesz pożyczyć kasę) zamiast pytać:  ‚czy masz pożyczyć 50 gr? na pewno oddam’ mówisz od razu: ‚pożycz tysiąc dolarów! (1.000$)’. Cóż, zdania na temat jego twórczości są podzielone…trzeba jednak oddać, że pan Damian zrobił jedną rzecz, która owadom przysłużyła się niemało – Raz, gdy dopiero co przecierał oczy po przebudzeniu, odebrał telefon od pewnej narwanej kapeli z L.A. i na ich pytanie odpowiedział krótkim i rzeczowym „YES. SURE!”*

http://www.occupyforanimals.net/uploads/7/7/3/5/7735203/6892164_orig.jpg – tu jest link do jego innego dzieła…

http://i.telegraph.co.uk/multimedia/archive/01806/hirst-flies_1806565i.jpg – i tu


 – WAŻKA – biżuteria! –  M(u)ECHOFFER –  

Ponieważ w 4 klasie szkoły podstawowej otrzymałem Kartę Ochrony Przyrody (z Bizonem, żółtą)nie mogę przejść obojętnie wobec sprawy owadów i nadużywania (a nawet przypadków łamania!) ich praw w sztuce…   Zaczęło się w Młodej Polsce (początek XX wieku) – wiadomo Polski nie ma na mapach świata od 100 lat…więc Artyści odreagowywali sobie na owadach (a jakże) – przykładu nie trzeba szukać daleko:

Dziwny_ogrod - Józef Mehoffer
‚Dziwny OGRÓD’ – MEhoffer.  jedno z najbardziej tajemniczych dziel  w malarstwie polskim. Jest on gęsty od symboli: ludzkiego życia (dojrzewania – trzy stadia życia: dzieciństwo – młodość (panna) – starość (żona, gospodyni).

Dziwny_ogrod - Józef Mehoffer
jakie ZNACZENIE ma wielka ważka! Przelatuje tuż przed naszymi oczami! i Stąd tak ogromna. baśniowa aura obrazu przenosi nas do utraconego świata zmysłów i pierwszych doznań. Może…

Na koniec wieku XIX, w Paryżu – wówczas światowej stolicy mody i sztuki – odżyły fascynacje przyrodą (motywy roślinne, motyle, ważki i inne urokliwe twory, były często wykorzystywane w biżuterii, oraz w architekturze (klatki schodowe, z wężowatymi balustradami). Mehoffer – Wyspiański i kilku innych polskich artystów, jeździło do Paryża, by wdychać mody i nowe trendy, od których roiło się w mieście.. Wiele kobiet przyozdabiało swe stroje naszyjnikami, kolczykami (biżuterią) : ważki, motyle. Tu ważka – miała ładnie wyglądać. Ozdoba i efekt – więcej nic:

plique a jour
modna część ubioru – przypinana do ubrania. prześwitująca ważka. czyli sztuka ‚Art deco’

„Latający witraż…czy to motyl albo ćma?”

Mam kolegę, często ubiera się w wojskowy uniform i kalosze, uzbrojony w wielką lufę aparatu fotograficznego, Poluje na zwierzęta wczesnym świtem, a latem całe dnie. Nie doniosłem na niego…ostatnio przerzucił się na owady!  Nie trzeba być nie wiadomo jak bystrym, by się domyślić GDZIE znalazł inspirację!!! (tonem babci, wypowiadającej słowo: „Michnik!”) :

„meeHOFFER! to przez ciebie!” (patrz obraz ważką)

https://tomeksobecki.flog.pl/wpis/10188041#w

– a tak w ogóle – z tego bloga bardzo fajne zdjęcia! Przyroda! Polecam!


pan DALI tu nie pasuje! lecz musi tu być!

6760820_orig
W obrazie „TRWAŁOŚĆ pAMIĘCI” (1931) pojawia się RÓJ MRÓWEK  to tylko jeden z wielu wątków/ efektów zniekształconych wyobrażeń – wspomnień. Zegary jak z plasteliny, zwisają z drzew….

Rój mrówek obsiadający zegar (z lewej), to częsty motyw w sztuce Salvadora Dalisurrealisty – który inspirował się „snem” –  Marzeniem sennym – we własnej tfurczości. Do dziś uchodzi za jednego największych skandalistów XX wieku. Często mówi się o seksualnym znaczeniu tego „motywu” (napięciu towarzyszącemu tłumowi) – gnieżdżących się mrówek, wychodzących, lub cisnących się do środka. Może jednak chodzić o treść psychiczną – czyli coś, co gnieździ się w ludzkim wnętrzu – jak wracające wspomnienia, myśli, coś na co nie ma się wpływu – gdy śnimy jesteśmy bezbronni! Sny sny sny – w nocy obskakują. Kiedyś Salvador Dali był bardzo modnym malarzem (brat go lubił) – pamiętam, że był to jeden z pierwszych obrazków, które mu przerysowałe,m.. Brat rozpłynął się w pamięci. Czasem tylko wraca do domu, na chwilę.


Disney wymiata! (fajna baja)

original
paczka z „Dawno temu w trawie„: mrówka, biedronka, młodsza księżniczka (starszą dzieś wcięło – mrówka), stonoga i konik polny

Dawno Temu w Trawie – to jedna z tych bajek, które się pamięta \ i zawsze dobrze wspomina. Dla społeczności ludzkiej, a ZWŁASZCZA owadziej – znaczy ona bardzo wiele…Banda złych koników polnych zbiera haracz od mrówek…Ale jest pośród nich z pozoru fajtłapa, taki typowy robol…który wraz z młodą księżniczką i bandą przyjaciół postawi się konikom polnym, by położyć kres niesprawiedliwości. Do dziś nie wiadomo czy za wzór do tej postaci, wykorzystano postać Lecha Wałęsy? inspirując się polską historią obalenia komunizmu…Disney dementuje! Ale my wiemy swoje…

ps. koszykówka –  a skoro jesteśmy juz w A! meryce: to nie trzeba chyba nikomu mówić, że najpopularniejszym zespołem NBA w Polsce w latach 90-ych (obok Chicago Bulls i Jordana)  było Charlotte Hornets, a na pewno miało najlepsze logo! a byłem wtedy małolatem. Pamiętam: mama nagrała mi na video mecz gwiazd…który potem puszczałem godzinami. MVP meczu-  Michael Jordan (który właśnie wracał po paru latach przerwy od Koszykówki)

3097
mój brat lubił Bullsów…ale wiadomo, że najlepsze były Szerszenie.

linki:

O Damianie Hirstcie – okładka z muchą:

https://pl.wikipedia.org/wiki/Damien_Hirst

Salvador Dali.o  obrazku „Trwałość Pamięci”:

http://salvadore-dali.weebly.com/trwa322o347263-pami281ci.html

pełny tekst ‚Pchły szachrajki’ Jana Brzechwy: 

https://poema.pl/publikacja/18820-pchla-szachrajka


bonu.s.

tu link do całkiem popularnego filmu krótkometrażowego – „Mucha nie siada”

– https://www.youtube.com/watch?v=VCH6n-OGSJA